روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٩ - ترجمه

عبد اللّٰه عباس گفت:چون رسول-عليه السلام-از مكه بيامد [١]تا به مدينه آيد [٢]، و آن شب به غار رفت [٣]،با مكه نگريد و گفت:

انت احب بلاد اللّٰه الى ،در جهان هيچ شهر چنان دوست ندارم كه تو را،اى مكه!اگر كافران مرا بيرون نكردندى،به اختيار خود هرگز نرفتمى.و از اين جا گفت:

حب الاوطان [٤]من الايمان ،و در ديگر خبر:

حب الوطن من طيب المولد. و اين حال از روى مثل مانند اين است كه شاعر گفت:

يا بيت [٥]عاتكة الذى [٦]اتعزل حذر العدى و به الفؤاد مؤكل
انى لامنحك الصدود و اننى [٧] قسما اليك مع الصدود لاميل [٨]
خداى تعالى اين آيت فرستاد: وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ .

آنگه براى رسول مثلى زد تا متسلى شود،گفت: أَ فَمَنْ كٰانَ عَلىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ ،آن‌كس كه او از خداى بر بينتى و حجتى باشد كه به آن واثق بود و به علم و يقين ساكن النفس بود،يعنى محمد-صلى اللّٰه عليه و آله-، كَمَنْ زُيِّنَ [٢٧٦-ر] لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ ،چنان بود كه او را عمل بدش بياراسته باشند [٩]و در چشم او مزين كرده [١٠]، يعنى كافران چون ابو جهل و مانند او،و متابعت هواى نفس كرده باشند.و براى آن گفت: كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ ،بر وحدان [١١].آنگه گفت: وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ ،بر جمع،كه يك‌بار با لفظ«من»برد و يك‌بار با معنى،كه«من»موحد اللفظ مجموع المعنى است.

آنگه وصف كرد جايگاه متقيان را،گفت: مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ .

مثل،مرفوع است بر ابتدا [١٢]و خبر او محذوف،و التقدير فيما يتلى عليكم«مثل الجنة»، در جملۀ آنچه بر تو انزله [١٣]كرده‌اند،مثل بهشت است.و قولى ديگر آن است كه، «مثل»زيادت است،الجنة مرفوع است به ابتدا و خبرش اين جمله كه از پس