فَإِنْ يَصْبِرُوا [١]فَالنّٰارُ مَثْوىً لَهُمْ ،اگر صبر كنند،دوزخ جاى ايشان است،يعنى به وقت خود به دوزخ رسند،نه آن‌كه صبر ايشان را به دوزخ رساند. وَ إِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمٰا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ ،و اگر طلب تو به و طلب رضاى خداى كنند،از ايشان قبول نكنند.و الاستعتاب،طلب العتبى و هى الرضا،و الاعتاب،الرضاء [٢]،و منه قول الشاعر:

أ أعتبه الضبارمة [٣]النجيد
و اصله،من عتب عليه اذا سخط عليه[١٥٨-پ]،و اعتبه:ازال سخطه،فالهمزة للإزالة،و معنى آن‌كه اگر توبه كنند قبول نيفتد و اگر طلب رضاى خداى كنند، خداى ايشان را خشنود بنكنند [٤].

و عمرو بن عبيد در شاذ خواند:«و ان يستعتبوا»،بر فعل مجهول،«فما هم من المعتبين»،به كسر«تا»يعنى،اگر كسى ايشان را با توبه خواند،يا گويد توبه كنى و طلب رضاى خداى،ايشان اعتاب و ارضا نتوانند كردن ازآنجا كه سراى نه سراى تكليف باشد كه در او توبه قبول كنند،بل،سراى الجا و اضطرار باشد.و اين آيت نيز دليل است بر آنكه در قيامت تكليف نباشد و قبول توبه نبود،براى آن‌كه مردم ملجأ باشند و معارف ضرورى بود.

وَ قَيَّضْنٰا لَهُمْ قُرَنٰاءَ ،گفت:ما بجهانيديم ايشان را قرينانى و همسرانى از شياطين، فَزَيَّنُوا لَهُمْ مٰا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ ،بيارايند ايشان را آنچه ايشان پيش دارند از امور دنيا و شهوات او. وَ مٰا خَلْفَهُمْ ،يعنى و ترك ما خلفهم و اغفال [٥]من امر الآخرة،و [٦]بر چشم ايشان آراسته كردند كه،آخرت رها بايد كردن و به او [٧]ايمان نبايد آوردن. وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ، و كلمۀ عذاب [٨]بريشان واجب شد در جملۀ امتانى كه پيش ايشان گذشتند از جنيان و انسيان. إِنَّهُمْ كٰانُوا خٰاسِرِينَ ،كه ايشان زيانكاران بوده‌اند كه عمر ضايع كرده‌اند و در او عمل [٩]صالح نكرده‌اند كه ايشان را سود دارد.

[١] .اساس:تصيروا،با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد.

[٢] .آج،افزوده:اذا سخط.

[٣] .آج:الضبآن،ما،گا،آد:الصارمة.

[٤] .كذا در اساس و آب،آج:بنكند،ما،گا،لا،آد: نكند.

[٥] .آج:اعقال،ما،گا،لا،آد:اغفاله.

[٦] .گا،آد،يعنى.

[٧] .آج،لا:با او.

[٨] .آج،ما:عقاب.

[٩] .آج،ما،گا،لا:عملى،آد:عمل صالحى.