ابو امامه گفت از [٢]رسول-صلى اللّٰه عليه و آله-گفت:هيچ گروه نباشند كه ضال شوند،[٢١٥-ر]الا و [٣]و جدل دستاويز خود كنند [٤]،آنگه اين آيت بخواند [٥]: مٰا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاّٰ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ .

آنگه گفت: إِنْ هُوَ ،اى،ما هو،نيست او،يعنى عيسى مريم، إِلاّٰ عَبْدٌ أَنْعَمْنٰا عَلَيْهِ ،الا [٦]بنده‌اى كه ما بر او نعمت كرديم.به اين [٧]،جواب دو گروه بداد:يكى جواب ترسايان بقوله«عبد»،و جواب [٨]جهودان كه نقص او كردندى بقوله: أَنْعَمْنٰا عَلَيْهِ .

وَ جَعَلْنٰاهُ ،كرديم او را مثلى و آيتى و عبرتى براى بنى اسرائيل.

وَ لَوْ نَشٰاءُ ،و اگر ما خواهيم، لَجَعَلْنٰا مِنْكُمْ ،اى بدلا منكم و اين را«من»بدل گويند،چنان كه شاعر گفت:

فليت لنا من ماء زمزم شربة مبردة باتت على الطهيان [٩]
اى،بدل ماء زمزم.گفت:اگر ما خواهيم شما را كه كافرانى [١٠]هلاك كنيم و ببدل شما فريشتگان را بياريم تا از پس شما ساكنان زمين باشند [١١]و خليفت شما باشند [١٢]در زمين به عمارت زمين و طاعت من،چنان كه آدم خليفت جان بود.يقال خلفه يخلفه اذا اتى خلفه،اى [١٣]،قام مقام خلفه [١٤].

وَ إِنَّهُ ،و او.عبد اللّٰه عباس و مجاهد و قتاده و سدى و ابن زيد گفتند [١٥]:عيسى را خواست كه او علم قيامت است،يعنى بعثت او در آخر الزمان باشد و آمدن او دليل قرب قيامت [١٦]باشد.و گفتند:مراد آن است كه،نزول او از آسمان علامت قيام ساعت باشد.حسن گفت:عند نزول او تكليف زائل شود كه او از اشراط و اعلام

[١] .آج،ما،گا،لا،آد:كننده‌اند.

[٢] .آج،ما،گا،لا:كه.

[٣] .گا:كه،آج،ما،لا:ندارد.

[٤] .گا،آد:ايشان باشد.

[٥] .آج،ما،لا:برخواند.

[٦] .گا:آن.

[٧] .گا:بدين آيه،آد:به اين آيه.

[٨] .گا،آد:يكى.

[٩] .گا،آد:ظمان.

[١٠] .آج،گا،لا،آد:كافرانيد.

[١١] .آج:از پس من شما ساكنان زمين باشيد.

[١٢] .آج:باشيد.

[١٣] .ما،گا،لا،آد:او.

[١٤] .گا،آد:خليفه.

[١٥] .لا:قتاده گفتند و سدى و ابن زيد.

[١٦] .آج،ما،گا،لا،آد:افزوده:ساعت.