وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ،اما آنان كه كافر باشند. أَ فَلَمْ تَكُنْ ،اين جا محذوفى هست از كلام و تقدير آن‌كه،يقال [٢]لهم: أَ فَلَمْ تَكُنْ آيٰاتِي تُتْلىٰ عَلَيْكُمْ ،نه آيات من مى‌خواندند و شما استكبار كردى و گروهى مجرم و كافر مصر بودى بر كفر؟ وَ إِذٰا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ ،گفت [٣]،گويند ايشان را كه:وعده و نويد خداى تعالى حق است و درست. وَ السّٰاعَةُ لاٰ رَيْبَ فِيهٰا ،و قيامت را در او شكى نيست.

حمزه خواند:و الساعة،به نصب خواند عطفا على الوعد.و عامۀ قراء [٤]به رفع بر ابتدا.و حجت اينان قوله: ...إِنَّ الْأَرْضَ لِلّٰهِ يُورِثُهٰا مَنْ يَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ وَ الْعٰاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ [٥]،بالرفع لا غير. قُلْتُمْ مٰا نَدْرِي مَا السّٰاعَةُ ،گويى ما ندانيم كه ساعت چه باشد،يعنى قيامت بر طريق جحود و انكار. إِنْ نَظُنُّ إِلاّٰ ظَنًّا ،ما نمى‌پنداريم الا پنداشتى و ما را در اين باب هيچ علمى يقين نيست.

وَ بَدٰا لَهُمْ سَيِّئٰاتُ مٰا عَمِلُوا ،پديد آيد ايشان را بدى آنچه كرده باشند،يعنى جزاى آن براى آن‌كه روز قيامت روز جزا باشد. وَ حٰاقَ بِهِمْ مٰا كٰانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ،و به ايشان رسد آنچه استهزا كرده باشند،يعنى هم جزاى آن،يعنى جزاى عمل ايشان و جزاى استهزاى ايشان به ايشان رسد.

وَ قِيلَ الْيَوْمَ نَنْسٰاكُمْ ،گويند ايشان ما شما را فروگذاريم از ثواب چنان كه شما فروگذاشتى [٦][٢٤٨-ر]ايمان به اين روز.اين نسيان به معنى ترك باشد،و گفتند:مراد نسيان است بر سبيل مجاز و تشبيه، [٧]چنان كه شما اين روز فراموش كردى،ما شما را فراموش كرديم،يعنى به منزلت فراموشان فرود آورديم [٨]تا كس به خير نام شما نبرد و ذكر شما نكند،گويى در ياد كس نيستى. وَ مَأْوٰاكُمُ النّٰارُ ،و جاى شما دوزخ باشد. وَ مٰا لَكُمْ مِنْ نٰاصِرِينَ ،و شما را هيچ يار و ياور نباشد.

ذٰلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ هُزُواً ،و آنگه بازنمود كه اين به جزا و مكافات آن است كه شما آيات خداى را فسوس گرفتى و به آن استهزا كردى.

[١] .آج،ما:ظفر.

[٢] .آج،ما،گا،لا:فيقال.

[٣] .آج،ما،گا،لا،آد:و چون گويند.

[٤] .گا،آد،افزوده:خواندند.

[٥] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٢٨.

[٦] .ما:گزاشتى.

[٧] .گا،د،افزوده:يعنى.

[٨] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:شما را.