«عن ابى عبداللّه‌(ع) قال: ان رجلا لقى رجلا على عهد اميرالمؤمنين(ع) فقال: ان هذا افترى على. قال: و ما قال لك ؟ قال: انه احتمل بام الاخر. قال: ان فى العدل ان شئت جلدت ظله؛ فان الحلم انما هو مثل الظل ولكنا سنوجعه ضربا وجيعا حتى لايؤذي المسلمين. فضربه ضربا وجيعا.» (٢٦)

از امام صادق(ع) نقل كرد كه حضرت فرمود: در زمان اميرالمؤمنين مردى با ديگرى برخورد و گفت او به من تهمت زده است. حضرت پرسيد: چه گفت: او گفت: او در خواب با مادر ديگرى جنب شده است. فرمود: حكم عادلانه آن است كه اگر بخواهى مى‌توانى سايه‌اش را تازيانه بزنى؛ چرا كه خواب همچون سايه است، ولى ما ضربت دردناكى به او خواهيم زد تا ديگر مسلمانان را نيازارد، آن گاه ضربه‌اى دردناك بر او وارد آورد.

پايان اين روايت داراى تعليل و ضابطه‌اى كلى است و آن اين كه تاديب و تعزير نبايد با ساقط شدن حق شخصى با بخشش يا سقوط دو طرفه حق (تهاتر) و يا كامل نبودن موضوع يك حد خاص از بين رفته و پايمال شود، چه آن حق شخصى با بخشش ساقط شده باشد يا سقطو دو طرفه حق و يا كامل نبودن موضوع يك حدّ خاص.

اختيارات حاكم در عدم اجراى حد در غير موارد عفو

بحث ديگر در اين زمينه آن است كه آيا حاكم شرعى يا ولى امر مى‌تواند در غير موارد پيشين، در صورت وجود مصلحت، از اجراى حدّ امتناع كند، چه اين حد از حقوق‌الهى باشد يا حقوق آدميان، يا اين كه ناگزير بايد در همه حالت‌ها حد را اجراكرد؟

مى‌توان گفت: در حدودى كه حق خداوند يا آدميان باشد، حاكم مى‌تواند در يكى از اين سه حالت از اجراى حد امتناع كند:

(٢٥)وسائل الشيعه، ج٢٨، ص٢٠١.
(٢٦)همان مدرك، ج١٨، ص ٤٥٨.