فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٦ - سخنى در مفهوم جامعه دينى سيد مرتضى تقوى
ويژگى ساختى نظام طاغوت را هدف قرار دادهاند. قسط و عدل در اساس، دو مفهوم اجتماعى هستند و تنها در ظرف جامعه، قابل طرح و تصورند. از اين رو دعوت به قسط و عدل، در عمل دعوت به ايجاد جامعهاى با ساختار اجتماعى مبتنى بر قسط و عدل است. قسط بيشتر رنگ و نشان اقتصادى دارد و به معناى تعادل اقتصادى و توازن ثروت در جامعه است و عدل بيشتر رنگ و نشان حقوقى دارد و به معناى تساوى قضايى و دالتحقوقى در جامعه است. قرآن كريم افزون بر اينكه قسط و عدل را به عنوان دو تكليف دينى بر عهده افراد قرار داده است، آن دو را جزو اهداف بعثت پيامبر نيز برشمرده است. در آياتى مانند: {كونوا قوامين بالقسط... } - نساء، ١٣٥ -و {اعدلوا هو أقرب للتقوى } - مائده، ٨ -قسط و عدل به عنوان دو تكليف جعل شدهاند. اما در آياتى مانند: {لقد أرسلنا رسلنا بالبينات و... ليقوم الناس بالقسط } - حديد،٢٥ -و {... امرت لأعدل بينكم... } - شورى، ١٥ -از قسط و عدل به عنوان هدف دين نام برده شده است.
اهداف تمهيدى در واقع وسيلههايى هستند براى رسيدن به هدف اصلى دين كه همان هدايت انسان است؛ ولى چون بدون اين وسيلهها دستيابى به آن هدف غايى ممكن نيست، از اين رو خود اين وسيلهها نيز در دايره اهداف قرار گرفته و به گونهاى هدف دين به شمار مىآيند. مهم اينجاست كه اين اهداف تمهيدى كه در طول هدف غايى دين قرار دارند، با آثار دين اشتباه نشوند. معيار ما براى تشخيص اهداف دين از آثار دين، همان مفهوم كليدى هدايت است. هر آنچه در تحقق هدايت انسان مؤثر باشد، به طور طبيعى جزو اهداف دين خواهد بود.
گفتيم كه هدف دين، هدايت انسان است و به اجمال نيز روشن شد كه مراد از هدايت چيست. اينك لازم است «انسان» را نيز كه موضوع هدايت دينى است به تحليلى مختصر بشناسيم و دريابيم اين انسانى كه دين براى هدايت او آمده است چگونه موجودى است، چه نوع زندگى دارد، چه عواملى در تكوين شخصيت انسانى او مؤثر است، در چه نوع رفتارهايى نياز به هدايت دارد؟
انسان موجودى اجتماعى است و به هر علت ناچار است به صورت اجتماعى