٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٤ - سخنى در مفهوم جامعه دينى سيد مرتضى تقوى

هدايت در «پرستش خدا و اجتناب از طاغوت»، مصداق پيدا مى‌كند. در جاى ديگرى، از كفر به طاغوت و ايمان به خدا، به عنوان دستاويز مستحكم و ناگسستنى ياد شده است كه اين نيز تعبير ديگرى از هدايت است: {فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه‌ فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها... } - بقره،٢٥٦ -. بر اين اساس مى‌توان نتيجه گرفت كه پرستش خدا و اجتناب از طاغوت، به عنوان نمود و مصداق هدايت انسان، هدف غايى نزول دين و بعثت پيامبران است.

بى‌شك پيامبران در طرح هدف خود صادق بوده‌اند و مقصود آنها از طرح اين هدف، دست‌يابى به آن و تحقق آن نزد آدميان بوده است. به طور مسلم، ايشان نسبت به نتيجه عملى كار خود بى‌اعتنا نبوده‌اند و نمى‌خواسته‌اند فقط شعارهاى زيبايى را مطرح كنند و نام نيكى از خود در تاريخ به يادگار بگذارند و بروند؛ بلكه آنها پيام خود را براى عملى كردن ابلاغ كرده‌اند و به گواهى تاريخ، در راه تحقق آن در منتهاى سختى و صلابت كوشيدند و رنجها كشيدند. از طرفى اين هدف غايى كه پيامبران مطرح كرده‌اند، يعنى عبادت خدا و اجتناب از طاغوت، چندان هدف سهل الوصولى نيست و موانع عظيمى از درون و بيرون انسان بر سر راه آن قرار دارد. ظلمتهاى نفسانى يعنى خودخواهى‌ها و هواپرستى‌ها و لذت طلبى‌ها، موانع نيرومندى هستند كه از درون انسان، او را از تسليم شدن به پيام هدايت باز مى‌دارند. سيطره طاغوت يعنى انواع نظامهاى ظالمانه اجتماعى و روابط اجتماعى مبتنى بر كفر و ظلم و فساد، زنجيرهايى هستند كه از بيرون بر پاى انسان بسته شده و مانع از پيمودن طريق هدايت و تحقق هدف پيامبران مى‌شوند.

از اين روى، پيامبران براى دست‌يازيدن به هدف غايى خود و برداشتن موانع درونى و بيرونى هدايت، يك رشته كارهاى تمهيدى و آماده‌سازى را در برنامه كار خود قرار دادند تا مقدمات لازم براى هدايت انسان را فراهم آورند؛ چه، بدون تمهيد اين مقدمات، دست‌يافتن به آن هدف غايى ممكن نخواهد بود. به اين ترتيب دامنه هدف دين گسترش مى‌يابد و اين امور تمهيدى و مقدماتى را نيز در بر مى‌گيرد كه از آنها به عنوان «اهداف تمهيدى» تعبير مى‌كنيم. اين اهداف تمهيدى در