قبل از پرداختن به هدف دين، لازم است به نكته بسيار مهمى اشاره شود و آن جداسازى «اهداف دين» از «آثار دين» است. به بيان ديگر، بايد ميان «اهداف اجتماعى» دين و «كاركردهاى اجتماعى» آن فرق گذاشت. «هدف»، غير از «اثر» است و برآميختن اين دو با هم، منشأ خطاهايى حتى در ميان فرهيختگان شده است. بايد متوجه بود كه همواره اثر و كاركرد يك پديده با هدفى كه براى آن در نظر گرفته شده است مطابق و موافق نيست. ممكن است شى‌ء به منظور خاصى ايجاد شده باشد و هدف از ايجاد آن رسيدن به مقصد مشخصى باشد؛ ولى در عمل، آن شى‌ء كاركردهاى ديگرى حتى مخالف با هدف اصلى داشته باشد و استفاده‌هايى از آن بشود كه هرگز با هدف اصلى سازگار نباشد. به طور كلى وقتى از هدف يك شى‌ء سخن مى‌گوييم مراد ما آن غايتى است كه اين شى‌ء براى دست‌يابى به آن ساخته شده و به وجود آمده است. اما وقتى از كاركرد يك شى‌ء سخن مى‌گوييم مراد نوع استفاده‌اى است كه از آن شى‌ء مى‌شود. هدف دين را آفريننده دين مشخص مى‌كند و اگر مى‌پرسيم هدف دين چيست، مقصود اين است كه خداوند از فرستادن دين براى مردم، چه غرضى داشته است؟ اما كاركردهاى اجتماعى دين، تا حد زيادى به مردمى كه دين براى آنها آمده است بستگى دارد. سؤال از كاركردهاى اجتماعى دين، در واقع بر مى‌گردد به انواع استفاده‌هايى كه مردم در زندگى اجتماعى خود از دين مى‌برند. ممكن است برخى از اين استفاده‌ها، مقصود و مطلوب شارع و صاحب ديانت نبوده باشد.

انسان، هم مى‌تواند با حسن اختيار خود استفاده‌هاى صواب از دين ببرد و هم با سؤ اختيار خود، استفاده‌هاى ناصواب. در مثل، به گواهى تاريخ، دين عامل نيرومندى براى وحدت بخشيدن به مردم و گردآورى اقوام و قبايل و شعوب مختلف در زير يك پرچم و يك هدف بوده است و همين وحدت بخشى پيامدهاى عظيمى در ترقى و توسعه معيشت آنها داشته است. از سويى ديگر باز به گواهى تاريخ، در موارد بسيارى، دين عامل تفرقه وتنازع بوده است و بسيارى از جنگهاى فرقه‌اى و برادركشى‌ها به نام دين و با سؤ استفاده از دين صورت گرفته است. دين