است و مى‌بينيم كه از سوى فقيهان، پيوسته در پاسخ استفتاءها و پرسشهايى كه مى‌شود، به فتوا دادن مى‌پردازند و از ديگرى سوى، ما امر شده‌ايم كه در عصر غيبت به فقيهان و راويان حديث مراجعه كنيم، همان گونه كه در توقيع شريف آمده است:

«و أما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها إلى رواة أحاديثنا، فإنّهم حجّتي عليكم و أنا حجة اللّه‌ عليهم.» (٩)

در حوادثى كه رخ مى‌دهد، به راويان حديث ما رجوع كنيد كه آنان حجت من بر شمايند و من حجت‌خدابر آنان.

اين حديث، به مطابقت، بر اين دلالت دارد كه بر مردم لازم است در هر رخدادى كه رخ مى‌دهد به فقيه مراجعه كنند و از ديگر سوى، بر فقيه نيز لازم است حكم را براى آنان بيان كند.

اين خود، بدان معناست كه ناگزير، مى‌بايست براى اين گونه موضوعها، حكمى وجود داشته باشد، تا مردم در اين باره به فقيهان رجوع كنند و گر نه چنين دستورى در شرع لغو و بيهوده است.

پس از توجه به اين مقدمه، مى‌دانيم در عصر حاضر مسائل جديد بسيارى در بابهاى گوناگون فقهى وجود دارد كه نصى درباره هيچ يك از آنها در كتاب فقه نيامده است؛ چرا كه اين گونه مسائل، نه در آن زمانها مورد نياز بوده، نه نصى در اين باره در كتاب خدا رسيده و نه دليل خاصى در اين باره در روايات رسيده از معصومان(ع) در دست است. پس بايد به جست و جو و پژوهشى دامنه‌دار در اين مسائل

(٩)وسائل الشيعه، ج٨، ص١٠١.