اين مطلب سبب شده تا ائمه (ع) قواعد و اصول كلى را كه فرعهاى فقهى از آنها به دست مى‌آيد، بيان كنند تا شاگردان و فقها در استنباط احكام فقهى به جاى روى آوردن به قياس و «ظن»هاى نامعتبر، از آنها بهره گيرند.

سخنان پيشوايان دين در اين باره بسيار است به عنوان نمونه، امام صادق (ع) مى‌فرمايد:

«إنّما علينا أن نلقي إليكم الاُصول و عليكم أن تفرّعوا» (٥)

برماست بيان اصول (قواعد كلى) مطالب و بر شماست فرع فرع كردن آن.

بنابراين، قواعد فقهى، عمرى به درازاى احاديث و سخنان ائمه (ع) دارد و از نظر تدوين قواعد فقهى، آنچه كه ما بدان رسيده‌ايم، اوّل فقيه شيعى كه به نگارش كتابى در باره قواعد فقهى به معناى عام دست يازيد، نجيب الدين يحيى بن سعيد حلى م(٦٠١ـ٦٩٨) است كه كتاب ارزشمند «نزهة الناظر في الجمع بين الأشباه و النظائر» (٦)را به سامان رسانيد.

با كمال تأسف، اين حركت علمى و سودمند، در بين فقهاى شيعه، شتاب و تكامل در خور را نداشته است. خوشبختانه در زمان ما، اين حركت سرعت بيش‌ترى را به خود گرفته است.

(٤)وسايل الشيعه، ج١٨، باب ٦، ح٤٢/٣٨، اسلاميه، تهران. يكى از برتريهاى اساسى فقه شيعه از ديگر از مكتبهاى فقهى، استفاده نكردن از «ظن»هاى نا معتبر از جمله قياس است. روايات وارده در نكوهش قياس و به كارگيرى وارده در نكوهش قياس و به كارگيرى آن فراوان است و شيخ حر عاملى در بابى كه به اين منظور عنوان كرده، ٥٢ روايت ديگر نقل كرده است. بسيارى از بزرگان در زمان ائمه، در رد قياس، كتاب نوشته‌اند، از جمله: عبداللّه‌ بن عبدالرحمن زبيرى «الاستفادة فى الطعون على الاوائل و الرد على أصحاب الاجتهاد و القياس»، ابوالقاسم على بن احمد كوفى «الرد على اصحاب الاجتهاد فى الاحكام» و هلال بن ابراهيم بن ابو الفتح مدنى «الرد على من رد آثار الرسول و اعتمد على نتائج العقول». ر.ك: رجال نجاشى، ذيل ترجمه نامبردگان.
(٥)همان، ج١٨، ص ٤٠، باب ٦، ح٥١. در اين باره به ح٥٢ مراجعه شود.
(٦)يحيى بن سعيد، كتاب ديگرى به نام «الجامع للشرايع» دارد كه در برگيرنده يك دوره فقه است و توسط جمعى از فضلاء تحقيق شده است.