تحقق هدايت جمعى، بدون تأسيس جامعه دينى ممكن نيست، پس اگر هدايت جمعى يعنى هدايت هيأت اجتماع انسانى، هدف دين باشد، ناگزير تأسيس جامعه دينى نيز در سلسله اهداف دين خواهد بود. با توجه به اهميت كليدى كه مفهوم هدايت جمعى در بحث ما دارد، لازم است كاوش شود كه آيا در متن دين و متون دينى، پيامها و فرمانهايى كه دلالت بر هدايت جمعى انسانها كنند، يعنى به منظور هدايت هيأت اجتماع انسانى و نه فقط افراد انسانى صادر شده باشند، وجوددارد؟

در قرآن كريم، سه گونه خطاب متفاوت، متوجه انسان شده است:

خطابهاى نوع اوّل :مخاطب اين گونه از خطابها و پيامهاى قرآن، طبيعت و سرشت انسانى است، مانند: {يا أيّها الانسان ما غرّك بربّك الكريم } - انفطار، ٦ - {يا أيّها الإنسان إنك كادح الى ربّك ... } - انشقاق، ٦ - {إنّ الإنسان ليطغى... } - علق، ٦ -خطاب و پيام اين آيات و امثال آنها، متوجه طبيعت انسانى انسان است و در آنها به عام‌ترين و عميق‌ترين ابعاد درونى انسان پرداخته شده است.

خطابهاى نوع دوم:اين گونه از خطابها و پيامها، متوجه عموم افراد انسان است به صورت عام استغراقى، يعنى روى خطاب با يك يك افراد است و هر فرد انسانى مى‌تواند خود را مخاطب اين خطابها بداند. از اين گونه‌اند آياتى مانند: {يا أيّها النّاس كلوا ممّا فى الارض حلالاً طيباً... } - بقره،١٦٨ -و {يا أيّها النّاس اتقوا ربّكم الّذي خلقكم... } - نساء،١ -و {يا أيّها النّاس قد جاءكم برهان من ربّكم... } - نساء،١٧٤ -. در امثال اين آيات، همه افراد انسان به عنوان موجودات متكثر خارجى مخاطب هستند.

خطابهاى نوع سوم:در اين گونه خطابها، نه طبيعت و سرشت انسانى انسان، مخاطب است و نه عموم افراد؛ اين خطابها، با هر دو گونه خطابهاى پيشين، متفاوت است. در خطابهاى نوع سوم، «هيأت اجتماع مؤمنان»، يعنى همان جامعه دينى، مخاطب قرار گرفته است. مثلاً در آيه {و السارق و السارقة فاقطعوا ايديهما... } - مائده، ٣٨ -، بديهى است كه خطاب «فاقطعوا» متوجه طبيعت و سرشت انسانها نيست؛ از طرف ديگر متوجه عموم افراد مردم هم نيست و آيه، يك يك افراد را مكلف نكرده است كه دست دزد را قطع كنند؛ هيچ فردى حق ندارد با استناد به اين