فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٦ - حقوق حيوانات در فقه اسلامى ابوالقاسم مقيمى حاجى
حرّ عاملى در مقام بررسى اين دو دسته از روايات كه ميان «ضرب بر عثار» و «ضرب بر نفار» تفصيل داده و با هم اختلاف داشتند ـ در ذيل روايت فوق ـ عمل به مضمون آن را ترجيح داده و جواز زدن بر لغزش را هماهنگ با تعليل مذكور در روايت مىداند كه فرمود: «فانّها ترى ما لاترون»؛ زيرا آنها نسبت به امور غير مادى برخوردار از درك و شعور بوده و نسبت به امورى توجه دارند كه انسانها، درك آن را نداشته و از آن غافل هستند. در تأييد كلام ايشان مىتوان به روايتى اشاره نمود كه تصريح دارد حيوانات صداى عذاب جهنميان را مىشنوند و همين امر موجب سكون و توقف يكباره آنها مىشود. حرّ عاملى ساير رواياتى را كه اشاره به «ضرب بر نفار» داشته حمل بر جواز كرده و رواياتى را كه از «ضرب بر عثار» نهى مىنمود حمل بر افراط و زياده روى در زدن مىكند.
همچنين در روايتى كه شيخ حرّ عاملى از امام سجاد(ع) پيرامون حقوق حيوان ذكر مىكند نيز آمده است :
عن محمد بن الحسن بن الوليد عن الصفار عن إبراهيم بن هاشم عن الحسين بن يزيد النوفلي عن إسمائيل بن مسلم السكوني عن الصادق جعفربن محمد(ع)، قال : «للدابّة على صاحبها سبعة حقوق :. . .و لا يضربها على النفار و يضربها على العثار؛ فانّها ترى ما لا ترون». (١٥٠)
در روايت ديگرى از امام صادق(ع) پيرامون موارد زدن حيوان سؤال شده است.
محمد بن يعقوب عن محمد بن يحيى عن علي بن إبراهيم الجعفري رفعه قال : سئل الصادق(ع) : متى اضرب دابّتي تحتي؟ قال : إذا لم تمش تحتك كمشيها إلى مذودها». (١٥١)
چه زمانى مىتوانم حيوان سوارى خود را بزنم؟ امام (ع) فرمود: «هنگامى كه مانند رفتن به چراگاه راه نمىرود.»
(١٥٠) وسائل الشيعه ، ج ١١ ، ص٤٨٠، باب ٩ از أحكام الدوابّ ، ح ٧، البته قريب به همين روايت در كافى، ج٦،ص ٥٣٧، نيز نقل شده است و به جاى هفت حق، از شش حق سخن به ميان آمده است.
(١٥١)وسائل الشيعه، ج ١١، ص٤٨٧، باب ١٣ از أحكام الدوابّ ، ح ١ ؛ من لايحضره الفقيه، ج٢، ص٢٨٦ .