ابن السبيل مسافرى است كه در سفر محتاج شده و چيزى كه او را تا وطنش برساند در اختيار ندارد، هر چند كه در شهر و ديار خود ثروتمند باشد، (٤) خواه منشأ حاجتش تمام شدن زاد و توشه‌اش باشد يا تلف شدن مركب وى يا امثال آن از چيزهايى كه به سبب آن قادر نيست به حركت خود ادامه دهد. (٥)

بعضى از فقها ابن السبيل را به «در راه مانده» تعبير كرده‌اند. (٦)

در راه ماندگى فقط با از دست دادن اموال در سفر حاصل نمى‌شود، بلكه در تحقق مفهوم در راه ماندگى، كم بودن اصل مال ابن السبيل نيز، كفايت مى‌كند. (٧)

مراد از سفر در مفهوم ابن السبيل، پيمودن مسافت شرعى كه باعث شكسته شدن نماز يا افطار كردن روزه بشود، نيست، بلكه مقصود از سفر در اينجا اعمّ است؛ يعنى هر چيزى كه عرفاً برآن سفر اطلاق شود. فقها در بعضى مصاديق ابن السبيل به بحث پرداخته‌اند كه به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:

١. آيا مسافرى كه قصد كرده ده روز يا بيشتر در جايى بدون قصد توطّن اقامت داشته باشد يا مسافرى كه سى روز به صورت مردّد در جايى بماند از مصاديق ابن السبيل خارج مى‌شود؟ابن ادريس گفته است:

از ابن السبيل بودن خارج نمى‌شود؛ (٨) چون تا رسيدن به وطنش به مخارج سفر نياز دارد.

عده‌اى از فقها مثل علامه در مختلف الشيعه و سبزوارى در كفاية الاحكام و ذخيرة

(٤) مستند الشيعه، ج٩، ص٢٩٢.
(٥) جواهرالكلام، ج١٥، ص٣٧٢؛ العروة الوثقى، ج٤، ص١٢١.
(٦) المقنعه، ص٢٤١؛ نهاية الإحكام في معرفة الاحكام، ص١٨٤.
(٧) جواهرالكلام، ج١٥، ص٣٧٣.
(٨) السرائر، ج١، ص٤٥٨.