فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٦ - حقوق حيوانات در فقه اسلامى ابوالقاسم مقيمى حاجى
چگونگى مردن و آن چه پس از مرگ اتفاق مىافتد آگاهى ندارند، همانگونه كه در روايتى از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمودند:
«لو عرفت البهائم من الموت ما تعرفون ما أكلتم منها سميناً قطّ» (١٨)؛
«اگر آگاهى حيوان از مرگ همانند آگاهى شما انسانها مىبود هيچ يك از آنها هرگز چاق و فربه نمىشدند».
شيخ صدوق در ذيل اين روايت ، در صدد رفع تعارض ظاهرى ميان اين روايت و روايت اوّل از على بن رئاب بر آمده و مىگويد:
«مراد اين است كه آگاهى آنها به قدر آگاهى شما نيست.»
علاوه بر اطلاع از مرگ، حيوانات چيزهايى مىبينند كه انسانها قادر بر ديدن آنها نيستند. (١٩) و همين امر در برخىروايات به عنوان علت راه نرفتن حيوانات و سرباز زدن از آن ذكر شده است. لذا از زدن آنها نهى فرمودند كه در فصل هاى آينده به تفصيل ذكر مىشود.
حيوانات علاوه بر آنكه رفتار خوب و بد را نسبت به خود تشخيص داده و داراى روح و احساس هستند، نسبت به رفتارى كه با ساير حيوانات نيز مىشود، حساس بوده و از رفتار بد و يا كشتن آنها رنج مىكشند. در همين راستا در متون روايى و فقهى ما ذكر شده است كه ذبح حيوان در مقابل حيوان ديگرى كه اين صحنه را مىبيند مكروه است. (٢٠)
حتى برخى (٢١) به سبب اذيت شدن حيوان ناظر و عذاب كشيدن او از ديدن صحنه ذبح هم نوع خود، قول به تحريم را بعيد نمىدانند كه به تفصيل در بخش چهارم به ذكر آنها مىپردازيم .
(١٨) من لا يحضره الفقيه ، ج٢، ص٢٨٨.
(١٩) من لا يحضره الفقيه ، ج٢، ص٢٨٩؛ وسائل الشيعه، ج ١١، ص٤٨٠، باب ٩ از ابواب أحكام الدوابّ ، ح ٧.
(٢٠) جامع للشرائع ، ص٣٨٤، قواعدالاحكام، ج ٢، ص١٥٥ ؛ جواهر الكلام، ج ٣٦، ص١٣٧.
(٢١) كشف اللثام، ج ١، ص٢٣٥ «ظاهر النهاية التحريم، و الكراهة أولى؛ لضعف الخبر».