فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٣ - حقوق حيوانات در فقه اسلامى ابوالقاسم مقيمى حاجى
هر جهت آماده كند و آن را با شرايط واجبش كه از جمله آن، طهارت و وضو داشتن است به جاى آورد. لذا حتى اگر هنوز وقت نماز نرسيده است ،امّا مىداند كه هنگام دخول وقت، ديگر آبى براى وضو گرفتن پيدا نمىشود واجب است آبى را كه در اختيار دارد براى وضو نگه دارد وآن را به مصرف ديگرى نرساند .
اما حفظ و نگهدارى حيوان تا بدان جا تأكيد شده كه اگر شخصى مقدارى آب در اختيار دارد و حيوان يا حيوانات او تشنه هستند، بايد آب را به آنها بدهد، چند براى وضو آبى باقى نماند و مجبور به تيمّم شود.
شهيد ثانى در اين باره مىگويد:
«شرط التيمّم خوف العطش حاصل أو متوقّع في زمان لا يحصل فيه الماء عادةً أو بقرائن الأحوال لنفس محترمة ولو حيواناً»؛ (٤١)
«از شرايط جواز تيمم، ترس از عطشى است كه براى نفس محترمهاى ـ گرچه حيوان باشد ـ بوجود آمده و يا انتظار مىرود به طور معمول و يا بر اساس قراين و شواهدى، به وجود آيد و در آنجا آبى يافت نشود».
علامه حلّى (٤٢) و فقهاى ديگر نيز به اين مسئله تصريح نمودهاند و براى حفظ جان حيوان، حكم به جواز دادهاند. البته برخى از فقها مانند محقق حلّى (٤٣) وصاحب مدارك (٤٤) و محدّث بحرانى (٤٥) در وجه جواز تيمّم اشكال نموده و آن را از باب «حفظ نفس محترمه» ندانسته، بلكه از باب حفظ مال به حساب آوردهاند و جواز تيمم را مبتنى بر نياز به حيوان و دفع ضرر مالى كرده اند. اما صاحب جواهر به آن اشكال كرده و آن را مخالف اطلاق عبارات فقها مىداند و در تعريض به اين نظر مىگويد:
(٤١) الروضة البهيّه، ج ١، ص٤٤٨ .
(٤٢) منتهى المطلب، ج١، ص١٣٥ ؛ تذكرة الفقهاء ، ج١، ص٦١.
(٤٣) المعتبر في شرح المختصر، ج ١، ص٣٦٨.
(٤٤)مدارك الأحكام، ج ٢، ص١٩٥.
(٤٥) حدائق الناظره، ج ٤، ص٢٩٠ (الخوف على الدوابّ خوف علىالمال).