٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠ - غنا و موسيقى آیة الله سيد كاظم حائرى

موسيقى انجام شود ـ دلالت ندارد. حداكثر بر جواز قرائت قرآن همراه ترجيع در صوت دلالت مى‌كند.

در اين جا روايت ديگرى است كه از حيث سند كامل نيست و دلالت دارد بر اين كه غنا در قرآن همراه آلات موسيقى، بلكه به طور مطلق مرغوب نيست و آن روايت عبداللّه‌ بن عباس از رسول خدا(ص) است كه مى‌فرمايد:

«إنّ من أشراط الساعة، اضاعة الصلوات و اتباع الشهوات و الميل إلى الأهواء... فعندها يكون أقوام يتعلّمون القرآن لغير اللّه‌ و يتخذونه مزامير و يكون أقوام يتفقّهون لغير اللّه‌ و تكثر أولاد الزنا و يتغنّون بالقرآن...؛ (٢١)

از نشانه‌هاى آخر الزمان آن است كه مردم نماز را ضايع مى‌كنند و از شهوات پيروى مى‌كنند و به خواهش‌هاى خويش ميل مى‌نمايند... در آن هنگام مردمانى هستند كه قرآن را براى غير خدا مى‌آموزند و همراه مزمار مى‌خوانند و كسانى هستند كه براى غير خدا تفقّه مى‌كنند و در قرآن غنا مى‌كنند...».

به هر صورت، اگر چه روايت ابو بصير، غنا را در خصوص قرآن تجويز مى‌كند، اما بعيد نيست كه بتوانيم آن را به هر چيزى كه موجب ياد حق شود، مثل مناجات با خدا يا مدح ائمّه(ع) يا نصايح و مواعظ و مانند آن تسرّى دهيم.

وانگهى، ممكن است بگوييم: ترجيع صدا در قرآن و مناجات و مدح ائمّه و آنچه داراى مضامين حق است، مشمول اطلاقات دليل حرمت غنا نمى‌شود؛ زيرا براساس مناسبت حكم و موضوع آنچه از اين اطلاقات فهميده مى‌شود، مربوط به غنايى است كه اهل فسق و فجور انجام مى‌دهند، يعنى غنايى كه با آن به لهو مشغول مى‌شوند. براين اساس، اين ادلّه شامل ترجيع صدا و آوازى نمى‌گردد كه در مضامين حق و براى اثر بيشتر بر انسان سر مى‌دهند و شايد مقصود از غنا در قرآن كه روايت اخير آن را نكوهش كرده است، قرائت با لحن‌هاى لهوى است نه صرف ترجيع صدا كه تأثير قرائت را در انسان بيش‌تر مى‌كند.


(٢١) وسائل الشيعه، ج١١، ص٢٧٨، باب ٤٩ از ابواب جهاد النفس، ح٢٢؛ همچنين ج١٢، ص٢٣٠، باب ٩٩ از ابواب مايكتسب به، ح٢٧.