فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٤ - حقوق حيوانات در فقه اسلامى ابوالقاسم مقيمى حاجى
بخش سوم:استفاده بهينه و بهره بردارى
انسانها در زمان باستان پس از پشت سر گذاشتن دوران اوّليه به راز و رمز رام كردن حيوانات و استفاده از آنها دست يافتند و از آن پس حيوانات را در اختيار گرفتند و از آنها در شكار و كشاورزى و جنگ وغير آن استفاده كردند.
اسلام در بهره بردارى و استفاده از حيوان، احكامى مطابق با عدالت و به دور از افراط و تفريط وضع كرده است و با رعايت حق تقدّم حيات بشرى و قوام نظام اجتماعى ، استفاده از حيوان را جايز مىداند. خداوند در سوره غافر مىفرمايد:
{اللّه الذي جعل لكم الانعام لتركبوا منها و منها تا كُلُون } ؛ (٧٦)
«خداوند كسى است كه چهار پايان را براى شما آفريد تا بعضى را سوار شويد و از بعضى تغذيه كنيد».
همچنين در سوره نحل به خلقت آنها براى استفاده انسانها اشاره نمود، (٧٧) ولى رعايت كامل حقوق حيوان را لازم شمرده و بهره بردارى بى حدّ و مرز را تجويز نمى كند.
در ذيل، مسائلى پيرامون استفاده بهينه از حيوان ذكر مىشود:
١. لزوم رعايت توان و طاقت حيوان
الف: بايد آنچه در معاملات مورد معاوضه قرار مىگيرد معلوم و مشخص باشد تا ضرر و زيان متوجه طرفين نشود . اين قانون در عقد اجاره نيز جارى است. لذا از شرايط اجاره، معلوميت منافعى است كه به واسطه عقد اجاره قرار است به ديگرى منتقل گردد؛ اما در اجاره زمين و ساير اشياء مىتوان آنها را براى استفاده از همه منافع اجاره داد و نامى از منفعت به خصوصى به ميان نياورد. همچنين مىتوان به هر صورتى كه مستأجر مىخواهد از آنها استفاده نمايد تصريح كرد كه در اين صورت به طور طبيعى، اجاره آن
(٧٦) غافر، آيه ٧٩.
(٧٧) نحل، آيه ٥.