فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٣ - حقوق حيوانات در فقه اسلامى ابوالقاسم مقيمى حاجى
١. عبداللّه بن سنان در حديثى درباره گوسفند از امام صادق(ع) نقل مىكند كه فرمود:
«نظّفوا مرابضها و امسحوا رعامها» (٧٠)؛
«آغل گوسفندان را تميز كنيد و آب بينى صورتشان را پاك نماييد».
علامه مجلسى مىگويد همين روايت در اكثر نسخه هاى كافى با لفظ «رغامها» ذكر شده است. «رغام» به معناى خاك مىباشد كه در اين صورت معناى حديث اينگونه مىشود :
گرد و خاك را از آنها پاك كنيد و ظاهرشان را مرتب كنيد . (٧١)
لذا ايشان در كتاب حلية المتقين مىآورد :
«خوابگاه گوسفند را پاكيزه و خاك را از بدنشان پاك كنيد» (٧٢).
٢. پيرامون رعايت بهداشت آذوقه حيوان نيز از پيامبر اكرم(ص) روايت شده است:
«قال سمعتُ رسول اللّه و يقول : من نقى شعيراً لفرسه ثمّ فام به حتى يعلفه عليه كتب اللّه بكلّ شعيرة حسنة»؛ (٧٣)
«خداى متعال به كسى كه جوى را- كه مىخواهد به اسبش دهد- پاك كند و سپس به او خورانده و حيوان را سير كند؛ براى هر دانه جوى كه تميز كرده است، حسنهاى مىدهد».
٣. همچنين در كتب متعدد فقهى (٧٤) بر كراهت دادن خمر ويا ساير مسكرات به حيوان تصريح شده است. محقق اردبيلى در ميان وجوهى كه براى اين حكم ذكر مىكند مضرّ بودن شراب براى حيوان را احتمال داده است. (٧٥)
(٧٠) وسائل الشيعه ، ج ١١، ص ٥٠٨، باب ٢٩ از ابواب أحكام الدوابّ ، ح٣ ؛ الكافي، ج ٦، ص٥٤٤.
(٧١) بحار الأنوار، ج ٦١، ص١٥٠ .
(٧٢) حلية المتقين، ص٢٠٨.
(٧٣) بحارالانوار، ج ٦٤، ص ١٧٧ .
(٧٤) نهاية، ص٥٩٢ ، «ويكره أن يسقي شيء من الدوابّ والبهائم الخمر أو المسكر»؛ السرائر، ج٣، ص١٣٢؛ شرائع الاسلام، ج٤، ص٧٥ ؛ قواعد الأحكام، ج٢، ص٣٣ .
(٧٥) مجمع الفائدة و البرهان، ج ١١، ص ٢٨٣ .