السبيل واجب نيست در رجوع به وطن مبادرت كند، بلكه مى‌تواند بعد از انجام دادن كارهاى خود كه براى آنها سفر كرده بود، رجوع كند. (٣٩) منظور از مراجعت به وطن بعد از انجام دادن كارهاى خود به صورت مطلوب، صورت مطلق آن نيست، بلكه با دو قيد همراه شده است؛ يكى اينكه سفر تازه‌اى را آغاز نكند و ديگرى اينكه انجام دادن كارها به صورت مطلوب ، مستلزم درنگ و توقف نباشد، مگر به مقدارى كه معمولاً توقف براى رجوع به وطن، متعارف و معمول است.

٣. شروط اعطا:

در پرداختن زكات به ابن السبيل دو شرط لحاظ شده است:

٣ ـ ١. سفر او معصيت يا براى انجام دادن معصيتى نباشد. در وجود اين شرط ميان علما اختلافى نيست، بلكه در آن ادعاى اجماع شده است. (٤٠) از ظاهر سخنان ابن جنيد اين گونه فهميده مى‌شود كه سفر، بايد طاعتى واجب يا مستحب باشد ؛ چون امام كاظم (ع) در روايت مرسله‌اى مى‌فرمايد:

«وابن السبيل: أبنا الطريق الذين يكونون في الأسفار في طاعة اللّه‌ فينقطع عليهم و يذهب مالهم، فعلى الإمام أن يردّهم إلى أوطانهم من مال الصدقات؛ «ابن السبيل همان ابناى طريقند كه در سفرها در اطاعت خداوند هستند، درمانده راه شدند و مالشان از دستشان رفت؛ بنابراين بر امام است كه آنان را از اموال زكات به وطنشان برگرداند». (٤١)

شايد مراد از طاعت، چيزى مقابل معصيت باشد كه در اين صورت مثل جواز به معناى اعمّ ، فعل مباح را شامل خواهد شد. ولى برخى از فقها در خصوص دادن خمس به

(٣٩) مسالك الأفهام، ج١، ص٤٢٠.
(٤٠) جواهر الكلام، ج١٥، ص٣٧٦؛ مستند الشيعه، ج٩، ص٢٩٤.
(٤١) وسائل الشيعه، ج٩، باب ١ از ابواب اصناف مستحقين زكات، ص ٢١٣ ـ ٢١١، ح٧.