٢. موقع مختلَف الحديث من علومه؛ مى‌كوشد، جايگاه «مختلف الحديث» را در منظومه علوم حديث نمايان سازد. بدين منظور مفهوم اصطلاحات «رواية الحديث»، «الدراية»، «الرجال»، «غريب الحديث»، «مشكل الحديث» و «فقه الحديث» را تبيين مى‌نمايد.

همچنين تفاوتهاى صورى و اساسى «اختلاف الحديث» را با مبحث اصولى «تعارض الأدلّه» بر مى‌شمارد.

٣. صور الاختلاف بوجه كلّى؛ در اين قسمت گونه‌هاى اختلاف روايات و تقسيمات آنها با اعتبارات مختلف، بيان مى‌گردد؛ نيز ماهيت و مقتضيات هر يك از: اختلاف صورى و اختلاف جدّى، اختلاف بدوى و اختلاف مستقر، نيز اختلاف ذاتى و اختلاف بالعرض و يا اختلاف در يك حديث (تفاوت صدر و ذيل) و مانند اينها بيان مى‌گردد.

٤. اختلاف الحديث نشأة و تدوينا؛ زمينه‌ها و منشأ اختلاف احاديث، دروغ بستن به پيامبر(ص) در حيات ايشان و چاره جويى آن حضرت در اختلاف احاديث، از موضوعاتى هستند كه در اين قسمت به آنها پرداخته شده است.

٥. أوّل مَن تكلَّم في مختلف الحديث؛ امام على(ع) نخستين كسى است كه در مورد اسباب اختلاف روايات، به صورت موضوعى و به تفصيل سخن گفته است. (٣) از امامان ديگر نيز احاديث فراوان در باره اختلاف حديث و طرُق چاره‌جويى رسيده است.

٦. السابقون بالتأليف في مختلَف الحديث؛ جمعى از مؤلّفان اهل سنّت مى‌پندارند كه نخستين كتاب در موضوع مختلف الحديث، توسّط محمّد بن ادريس شافعى(م ٢٠٤) تأليف يافته است؛ امّا نويسنده با تحقيقى تاريخى نشان مى‌دهد كه كتاب اختلاف الحديث و مسائله عن أبى الحسن موسى بن جعفر(ع) در دوره پيش از زندان امام(ع)، توسّط فقيه و محدّث نامور شيعى، يونس بن عبدالرحمان تدوين يافته و آن نخستين اثرى است كه تا به

(٣)ر ك: كافى، ج ١، ص ٥٩، ح ٧١؛ وسائل الشيعة، ج ٢٧، ١٠٦ ـ ١٢٤؛ بحار الانوار، ج ٢، ص ٢١٩ ـ ٢٥٦.