اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٥٥٢ - آقا احمد نقّاش اصفهانى
ملاّمحمّداسماعیل واحدالعین
آخوند ملاّمحمّداسماعیل واحدالعین، فرزند محمّدسمیع، عالم فاضل، حکیم فیلسوف و عارف کامل، از فلاسفه و مدرّسین حکمت در اصفهان است. از افاضل شاگردان حکیم ملاّعلی نوری، و خود، در تدریس، خوش بیان و خوش تقریر بوده [است]. بسیاری از فضلاء و حکماء، از دست پروردگان او به شمار می روند؛ ازجمله حاج ملاهادی سبزواری که استاد را ذوالعیون می خوانده، و سال ها از محضر او مستفیض شده است. [در تبیین و تدریسِ حکمت متعالیه ملاّصدرا استادی کم نظیر بوده، و به ایرادات مخالفان ملاّصدرا همچون شیخ احمد احسایی پاسخ هایی درخور داده است.
صاحب عنوان، در روزهای آخر عمر به تهران عزیمت کرد، و در رکاب فتحعلی شاه به سلطانیّه رفت. در آن جا بیمار، و راهی گیلان شد، و در محرّم ١٢٤٢ق در آن جا وفات یافت]. آثار و تألیفات ایشان عبارت اند از: ١. حاشیه بر اسفار ٢. حاشیه بر شوارق الالهام ٣. شرح الحکمه العرشیّه، که در آن، به ایرادهای شیخ احمد احسایی به ملاّصدرا پاسخ داده، و در حواشی کتاب عرشیّه، در سال ١٣١٠ق چاپ سنگی شده است ٤. حاشیه بر مشاعر که در حواشی کتاب مشاعر در سال ١٣١٥ق در تهران چاپ سنگی شده است.[١]
محمّداسماعیل خواجویی ثانی
آقا محمّداسماعیل خواجویی ثانی، فرزند آقا محمّدجعفر بن ملاّمحمّداسماعیل خواجویی، از علماء و فضلاء اصفهان، و (احتمالاً) از شاگردان پدر خود و آخوند ملاّعلی نوری و دیگران بوده است.
در ٢٥ ربیع الاوّل سال ١٢٨٢ وفات یافت، و در تخت فولاد، در جنب قبر جدّ خویش
[١] الذّریعه، ج١٣، ص٣٦٨ و ج٦، صص١٤٤ و ٢٠٠؛ الکرام البرره، ج١، ص١٤٠؛ ریحانه الادب، ج٦، ص٢٨٥؛ تحریر ثانیِ تاریخ حکما و عرفاء؛ شرح احوال و آراء فلسفی ملاصدرا، ص٢١٤؛ مکارم الآثار، ج٦، صص٢١٥٢ ٢١٥٣؛ آشنای حق، ص٢٨؛ مقالات ادبی، صص٤٢٩ ٤٣٢؛ قصص العلماء، ص١٥١؛ الشّواهد الرّبوبیّه، مقدّمه، ص صد و شانزده؛ فهرست مجلس، ج٣٥، ص٤٠٦؛ فهرست کتاب های چاپی عربی، ص٢٩٥؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج١، صص٢٧٣ ٢٧٤.