ابوعبداللّه محمّد بن اسحاق بن یحیی بن منده حافظ اصفهانی، از مشاهیر محدّثین و رؤسای حنبلیان اصفهان در قرن چهارم هجری است. وی در سال ٣٩٥ق در اصفهان متولّد شده، و در طلب حدیث به بغداد، بخارا، بلخ، دمشق، مرو، مکّه و نیشابور سفر کرد، و در مدت ٤٠ سال از قریب ١٧٠٠ نفر از محدّثین، اخذ حدیث کرد که از آن جمله است: ابراهیم بن سنان قنطری، ابن ابی حاتم، ابن اخی ابی زرعه، ابن جارود، ابوجعفرالبحتری، ابوحامد بن بلال، ابوسعید بن الاعرابی، ابوطاهر مدینی، ابوالعبّاس اصم ابی اسید، احمد بن بهزاد فارسی، اسماعیل صفّار، ابوعلی حسین بن علیّ بن یزید حافظ نیشابوری، خثیمه بن سلیمان، عبداللّه بن محمّد بن حنبل، عبداللّه بن یعقوب بن اسحاق کرمانی، محمّد بن احمد بن محبوب، علیّ بن احمد بستی، محمّد بن حسین بن قطان، محمّد بن عبداللّه عمانی، محمّد بن یعقوب و عدّه ای نیز از ابن منده روایت کرده اند ازجمله: ابوسعید ادریسی، ابوعبداللّه قنجار، ابومنصور شجاع بن علی صقلی، ابوعبداللّه حاکم، ابونعیم اصفهانی، بندار رازی، تمام رازی. وی پس از برگشت از مسافرت به اصفهان، قریب چهل بار کتاب و جزوه همراه داشت.

ابن منده در سلخ ذی القعده ٣٩٥ق وفات یافته است. این کتاب ها از او است: ١. تاریخ اصفهان ٢. التّوحید و المعرفه اسماء اللّه و اثبات صفاته در هفت مجلّد ٣. الردّ الجهمیّه ٤. طبقات الصّحابه و التّابعین ٥. فتح الباب فی الکنی و الالقاب ٦. الکفایه ٧. المسند ابی حنیفه ٨. مسند احادیث ابراهیم بن ادهم ٩. معرفه الصّحابه ١٠. النّاسخ و المنسوخ[١].

[١] ذکر اخبار اصفهان، ج١، ص ص٣٠٦؛ مجمل فصیحی، ج٢، ص١١٠؛ هدیه العارفین، ج، ص٥٧؛ کشف الظنون، ج٢، ص١١٠٤؛ میزان الاعتدال، ج٣، ص٢٦؛ الاعلام، ج٦، ص٢٥٣؛ معجم المؤلّفین، ج٩، صص٤٢ ٤٣؛ الکامل، ج٧، ص٢٣٠؛ ریحانه الادب، ج٨، ص٢٣٤؛ سیر اعلام النبلاء، ج١٧، صص٢٨ ٤٣؛ الوافی بالوفیات، ج٢، صص٩٠ ٩١؛ النجوم الزّاهره، ج٤، ص٢١٣؛ لسان المیزان، ج٥، ص٧٠؛ طبقات الحنابله، ج٢، ص١٦٧؛ المنتظم ابن جوزی، ج٧، ص٢٣٢؛ وفیات الاعیان، ج١، ص٤٨٧؛ البدایه و النهایه، ج١١، ص٣٣٦؛ دانشنامه اسلام و ایران، ج٦، صص٨٧٨ ٨٨٠؛ الایرانیّون و الادب العربی، ج٦، صص٣٤٤ ٣٤٧؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج١، ص١٣٧.