اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٣٦١ - آشوبى نطنزى
ابومسلم اصفهانی
ابومسلم محمّد بن بحر اصفهانی، ادیب، لغوی، نحوی، شاعر، کاتب، مفسّر، از دانشمندان قرن سوم و چهارم هجری. وی منصب کتابت داعی صغیر محمّد بن زید حسینی (م٢٨٧ق) را داشته است. در سال ٢٥٤ق متولّد شده، و از دانشمندان زمان خود بهره گرفته، و در ادبیّات، حدیث، تفسیر و سایر علوم عصر خود، مهارت یافته است. وی پیرو مذهب معتزله بوده، و چندی از طرف مقتدر عبّاسی حاکم قم، و سپس اصفهان بوده، و سرانجام در سال ٣٢٢ق وفات یافته است. کتب زیر از او است:
١. جامع التّأویل در تفسیر قرآن، در چهارده جلد بر حسب رأی معتزله ٢. کتاب همزه ٣. النّاسخ و المنسوخ ٤. کتابی در نحو و غیره.[١]
ابومسلم اصفهانی
ابومسلم محمّد بن علیّ بن محمّد بن حسین بن مهریزد اصفهانی، ادیب، مفسّر و محدّث معتزلی، و دانشمندان قرن پنجم هجری. وی در سال ٣٢٢ق متولّد شده، [ابوبکر بن مقری روایت نموده است که سعید بن ابی الرّجاء صیرفی، حسین خلاّل و محمّد بن احمد کبریتی از وی روایت کرده اند.
برخی از مورّخان و تراجم نگاران او را شیعه دانسته، و ابراز عقیده کرده اند که از اعتزال، به عنوان پوششی برای تشیّع خود استفاده کرده است]. ابومسلم اصفهانی در سال ٤٥٧ یا ٤٥٩ق در اصفهان وفات یافت. کتب زیر از او است: ١. جامع التّأویل لمحکم التّنزیل، در تفسیر قرآن، در بیست جلد ٢. جامع الرّسائل ٣. ناسخ الحدیث و منسوخه.[٢]
[١] تاریخ قم، صص٢١٧ ٢١٨؛ الاعلام، ج٦، ص٢٧٣؛ لسان المیزان، ج٥، ص٨٩؛ معجم المؤلّفین، ج٩، ص٩٧؛ معجم الادباء، ج١٨، صص٣٥ ٣٦؛ بغیه الوعاه، ج٢، ص٢٣؛ تاریخ تشیّع اصفهان، صص٢١٤ ٢١٦؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج٢، ص٨٩٨.
[٢] اعیان الشّیعه، ج٤٦، ص١٤٨؛ الذّریعه، ج٤، ص٢٥٨؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج١، ص٩١٧؛ شذرات الذّهب، ج٥، ص٢٥٤؛ سیر اعلام النّبلاء، ج١٨، ص١٤٦؛ محاسن اصفهان، ص٣٢؛ مرآه الجنان، ج٣، ص٨٣؛ هدیه العارفین، ج٢، ص٧١؛ میزان الاعتدال، ج٣، ص١٠٦؛ الاعلام، ج٧، ص١٤٣؛ تاریخ تشیّع اصفهان، ص٢٦٣.