عبداللّه بن‌مسعود، از صحابه بزرگ، از سابقان در اسلام، حافظان قرآن، از بدريّون، مهاجران به حبشه و مدينه و از كسانى بود كه ابوجهل را به هلاكت رساند. [٢] برخى مفسّران، آيه ١١٠ آل‌عمران (٣) را درباره وى و شمار ديگرى از صحابه دانسته‌اند كه ضمن ايمان به خدا، وظيفه امر به معروف و نهى از منكر را فراموش نكردند. [٣] نيز آيه ٩ زمر (٣٩) درباره تعدادى از صحابه‌ پيامبر، از جمله وى دانسته شده كه بيانگر تهجّد و شب‌زنده‌دارى او است. [٤] همچنين مقصود از «اوتوا العلم» در آيه ١٦ محمّد (٤٧) وى دانسته شده است. [٥]

عبداللّه بن نَبتل‌

عبداللّه بن نَبتل، از بانيان مسجد ضرار بود. [٦] برخى‌ مفسّران، آيه ٤٧ توبه (٩) را درباره وى و شمار ديگرى از منافقان دانسته‌اند كه در صورت مشاركت در غزوه تبوك جاسوسى و فتنه‌انگيزى مى‌كردند. [٧]

عبرت‌

عَبْر در اصل به معناى گذشتن از حالى به حال ديگر است. اعتبار و عبرت، يعنى حالتى كه با آن از شناخت محسوس به شناخت غير محسوس دست مى‌يابند. [٨] عِبْرَتْ اسم مصدر از اعتبار به معناى پندپذيرى است. [٩] به همين مناسبت به حوادثى كه به انسان پند مى‌دهد عبرت گويند، چرا كه انسان را به يك سلسله تعاليم كلى رهنمون مى‌شود و از مطلبى به مطلب ديگر عبور داده، منتقل مى‌كند. در اين مدخل از «عبر»، «ذكر»، «آيه»، «راى»، «نظر»، «مَثَل»، «نكال» و مشتقّات آنها، و جملاتى كه مفهوم عبرت و پند را برساند، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: زمينه‌هاى عبرت، عبرت‌پذيران و عبرت‌ناپذيران.

آثار عبرت‌

١. معادشناسى‌

١. مشاهده حيات دنيايى و نشئه فعلى، عبرت‌آموز براى پى بردن به معاد:

نَحْنُ قَدَّرْنا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَ ما نَحْنُ‌

[١] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤٥٧؛ الكشاف، ج ٤، ص ٥٥٣

[٢] . الاستيعاب، ج ٣، ص ١١٠-/ ١١٣؛ اسدالغابه، ج ٣، ص ٣٨١-/ ٣٨٧

[٣] . مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨١١؛ الدرالمنثور، ج ٢، ص ٢٩٣

[٤] . روح‌المعانى، ج ١٣، جزء ٢٣، ص ٣٦٤؛ الميزان، ج ١٧، ص ٢٤٥

[٥] . روح‌المعانى، ج ١٤، جزء ٢٦، ص ٧٧؛ الدرالمنثور، ج ٧، ص ٤٦٦

[٦] . السّيرة النّبويّه، ابن‌هشام، ج ٢، ص ٥٢٢؛ البداية والنّهايه، ج ٣، ص ١٨٨

[٧] . جامع‌البيان، ج ٦، جزء ١٠، ص ١٨٧

[٨] . مفردات، ص ٥٤٣، «عبر»

[٩] . المصباح، ج ١-/ ٢، ص ٣٩٠، «عَبَرْتُ»