عدىّ بن حاتم بن عبداللّه، در سالهاى آخر هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله از كيش نصرانيّت به اسلام درآمد. [١] برخى‌ مفسّران، آيه ٤ مائده (٥) را در پى سؤال عدىّ بن حاتم از پيامبر صلى الله عليه و آله از حكم صيد به وسيله سگ تعليم ديده دانسته‌اند كه با نزول آيه، حكم شكار با صيد بيان شد. [٢]

عدىّ بن ربيعه‌

عدىّ بن ربيعة بن عبدالعزّى‌ از قريش و تيره عبدمناف بود. گويند: او در فتح مكّه به رسول خدا صلى الله عليه و آله ايمان آورد. [٣] برخى مفسّران، مقصود از «انسان» در آيه‌ ٣ قيامت (٧٥) را وى دانسته‌اند كه ضمن انكار معاد، جمع‌آورى استخوانهاى پوسيده و احياى دوباره آن را امرى ناممكن مى‌دانست. [٤]

عذاب‌

عذاب به معناى مجازات و عقوبت‌ [٥] و نيز به معناى‌ ايجاد درد شديد است. [٦] در اصل ريشه لغوى عذاب‌ اختلاف است. برخى آن را از «عَذْب» دانسته كه بنابراين «عَذّبتُه» يعنى لذّت زندگى را از او گرفتم و برخى گفته‌اند: اصل تعذيب، زياد زدن با انتها و بند شلّاق است. [٧] گفتنى است كه عقوبتهاى مجرمانى‌ مانند دزد، زناكار و ... در مدخل كيفر بحث خواهد شد.

در اين مدخل، از واژه‌هاى‌ «بأس»، «وبال»، «جزاء»، «عذاب»، «عقاب» و مشتقّات برخى از آنها و الفاظ و جملات با معانى مشابه استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار عذاب، انواع عذاب، مصونيّت از عذاب و موجبات عذاب.

آثار عذاب‌

١. آرزو

١. آرزوى رعايت تقوا و نيكوكارى از آثار گرفتارى به عذاب الهى:

وَ أَنِيبُوا إِلى‌ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ‌ وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ بَغْتَةً وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ‌ أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى‌ عَلى‌ ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ‌ أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ‌ أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ.

زمر (٣٩) ٥٤-/ ٥٨

[١] . اسدالغابه، ج ٤، ص ٨

[٢] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٢٤٨؛ اسباب‌النّزول، واحدى، ص ١٥٧؛ معالم‌التنزيل، بغوى، ج ٢، ص ٨

[٣] . اسدالغابه، ج ٤، ص ١٠

[٤] . الكشاف، ج ٤، ص ٦٥٩؛ اسباب‌النزول، واحدى، ص ٣٨٣؛ تفسير التحرير والتنوير، ج ١٤، جزء ٢٩، ص ٣٣٩

[٥] . لسان‌العرب، ج ٩، ص ١٠١

[٦] . مفردات، ص ٥٥٤، «عذب»

[٧] . مفردات، ص ٥٥٥، «عذب»