عكرمة بن ابى‌جهل از قريش، تيره بنى‌مخزوم و از دشمنان سرسخت پيامبر بود. [١] وى از جمله افرادى‌ بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله پس از فتح مكّه به قتل آنان فرمان داد، امّا وى به يمن فرار كرد. [٢] برخى مفسّران، آيه ٣٦ انفال (٨) را درباره وى و ديگر سردمداران كفر دانسته‌اند كه پس از غزوه بدر و هلاكت سران شرك از جمله ابوجهل، با جمع‌آورى مال و انفاق آن، قصد توطئه و جنگى ديگر را عليه پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنان تدارك مى‌ديدند. [٣] نيز شأن نزول آيات ١ و ٤٨ احزاب (٣٣) را وى و تنى چند از مشركان مكّه دانسته‌اند كه خداوند، پيامبر صلى الله عليه و آله را از اطاعت و پيروى آنان نهى نمود. [٤]

عُكل/ قبيله‌

بنوعُكل بن عوف بن عبدمناة از اعراب عدنانى‌ [٥] و ساكن در جزيرةالعرب بودند. [٦] نامگذارى اين قبيله به‌ نام مادرشان «عُكل» بود كه حضانت و سرپرستى آنان را به عهده داشت. [٧] مفسّران و محدّثان، آيه ٣٣ مائده (٥) را درباره گروهى از اين قبيله دانسته‌اند كه دست به قتل و سرقت زدند و فرستاده و شتربان پيامبر را كشتند و مُثله كردند و پيامبر صلى الله عليه و آله پس از دستگيرى آنان، حكم محاربه را درباره آنان اجرا كرد. [٨]

علّام الغيوب‌

--) عليم/ اسماوصفات‌

عُلبة (عُلية) بن زيد

عُلية بن زيد الحارثى الانصارى از ساكنان مدينه و از بكّايين بود. [٩] برخى مفسّران، آيه ٧٩ توبه (٩) را درباره‌ وى دانسته‌اند كه مقدار ناچيز خرماى خود را در راه خدا انفاق كرد و مورد تمسخر و عيب‌جويى منافقان قرار گرفت. با نزول آيه و ستايش خداوند از عمل خالصانه وى، منافقانى كه وى را مورد تمسخر قرار داده بودند تهديد به عذاب دردناك شدند. [١٠]

عَلَقه‌

--) جنين‌

[١] . السّيرة النّبويّه، ابن‌هشام، ج ٣، ص ٦٠ و ٢٢٤

[٢] . السّيرة النّبويّه، ابن‌هشام، ج ٤، ص ٤١٠؛ اسدالغابه، ج ٤، ص ٦٧

[٣] . جامع‌البيان، ج ٦، جزء ٧، ص ٣٢٣؛ الدرالمنثور، ج ٤، ص ٦٣

[٤] . مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٥٢٥-/ ٥٢٦؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٤، ص ١٣٠

[٥] . جمهرة انساب‌العرب، ص ٤٨٠

[٦] . معجم مااستعجم، ج ١، ص ٥٨

[٧] . المقتضب، ص ١٢٧

[٨] . جامع‌البيان، ج ٤، جزء ٦، ص ٢٨٠؛ الدرالمنثور، ج ٣، ص ٦٦

[٩] . الاستيعاب، ج ٣، ص ٣١٣

[١٠] . التبيان، ج ٥، ص ٢٦٦