وَ إِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ جاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قالُوا ذَرْنا نَكُنْ مَعَ الْقاعِدِينَ‌ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ‌ ....

توبه (٩) ٨٦ و ٨٧

١٤٨. تن دادن اشراف توانمند، به همطراز شدن با افراد عاجز، به منظور نرفتن به جنگ:

وَ إِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ جاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قالُوا ذَرْنا نَكُنْ مَعَ الْقاعِدِينَ‌ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَ هُمْ أَغْنِياءُ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ‌ ....

توبه (٩) ٨٦ و ٩٣

نيز--) استضعاف، اضطرار، بيمارى، ضعف‌

عجله‌

مطالبه چيزى قبل از رسيدن وقت آن را عجله گويند. [١] اكثر اين امر، در قرآن مذموم دانسته شده. در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «عجل»، «سبق» و مشتقّات آنها و نيز عباراتى كه اين مفهوم را مى‌فهمانند، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار عجله، عجله محمّد صلى الله عليه و آله، عجله در عذاب.

آثار عجله‌

١. استفاده از ابزار ناپسند

١. استفاده انسان از ابزار و وسايل شرّ و ناپسند، بر اثر خصلت شتابزدگى:

وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا. [٢]

اسراء (١٧) ١١

٢. خطا

٢. عجله و شتابزدگى، عامل اشتباه، در شناخت سود و زيان واقعى:

وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا. [٣]

اسراء (١٧) ١١

٣. دنياطلبى‌

٣. عجله و شتابزدگى، ريشه دنياخواهى و غفلت از آخرت:

مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً.

اسراء (١٧) ١٨

[١] . مفردات، ص ٥٤٨، «عجل»

[٢] . مبتنى بر اينكه «باء» در «بالشّرّ» و «بالخير»، براى استعانت باشد؛ يعنى انسان عجول، وسايل خير و شرّ را مساوى مى‌بيند، مثلًا براى رسيدن به رفاه، از ابزارى چون دزدى و احتكار استفاده مى‌كند

[٣] . جمله «و كانَ الانسنُ عَجولا» در مقام تعليل براى «و يَدعُ الانسنُ ...» است؛ يعنى چون انسان، عجول است شرّ و خير خويش را يكسان مى‌بيند و به دنبال هر دو مى‌شتابد