عبداللّه بن سلام از احبار يهود بنى‌قينقاع بود. وى در جاهليّت به نام حصين بود و پس از اسلام، پيامبر صلى الله عليه و آله وى را عبداللّه نام نهاد. [١] برخى مفسّران، آيه ١١٣ آل‌عمران (٣) را درباره وى و ديگر يهوديانى دانسته‌اند كه پس از پذيرش اسلام از صالحان شدند. [٢] نيز مقصود از «من عنده علم الكتاب» در آيه ٤٣ رعد (١٣) بنا بر قولى وى دانسته شده كه شاهد رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله بود، گرچه با توجّه به مكّى بودن سوره و اسلام عبداللّه بن سلام در مدينه، اين قول بعيد به نظر مى‌رسد. [٣] همچنين مقصود از «شاهد» در آيه ١٠ احقاف (٤٦) وى دانسته شده كه شاهد حقّانيّت قرآن بود. [٤]

عبدالله بن صوريا

--) ابن صوريا

عبداللّه بن عبّاس‌

عبداللّه بن عبّاس بن عبدالمطلب از بنى‌هاشم، پسرعموى پيامبر، و از صحابه بزرگ پيامبر صلى الله عليه و آله و از مدافعان اهل‌بيت عليهم السلام بود و در جنگهاى جمل، صفّين و نهروان شركت داشت. [٥] برخى از مفسّران، بنا بر نقل‌ خودِ ابن‌عبّاس، مقصود از «مستضعفين» در آيه ٧٥ نساء (٤) را وى، مادرش و ديگر زن و بچّه‌هاى گرفتار در مكّه، قبل از هجرت دانسته‌اند. [٦] نيز مقصود از «اوتوا العلم» در آيه ١٦ محمّد (٤٧) وى دانسته شده است. [٧]

عبداللّه بن عمر

عبداللّه بن عمر بن الخطّاب از قريش و تيره عَدْو و از مسلمانان در مكّه بود. [٨] برخى مفسّران، آيات ٨٧ تا ٨٩ مائده (٥) را درباره شمارى از اصحاب پيامبر از جمله عبداللّه بن عمر دانسته‌اند كه برخى از خوردنيهاى پاكيزه را بر خود تحريم كردند و با نزول آيه، از اين عمل نهى شدند. [٩] نيز آيه ١٣ ممتحنه (٦٠) درباره وى‌ و ديگر مسلمانانى دانسته شده كه با يهوديان دوستى داشتند و آيه آنان را از اين‌گونه اعمال نهى كرده است. [١٠] همچنين شأن نزول آيه ١ سوره طلاق (٦٥) را پس از آن دانسته‌اند كه عبداللّه بن عمر همسرش را در

[١] . الاستيعاب، ج ٣، ص ٥٣؛ اسدالغابه، ج ٣، ص ٢٦٥

[٢] . جامع‌البيان، ج ٣، جزء ٤، ص ٧١؛ روح‌المعانى، ج ٣، جزء ٤، ص ٥٢

[٣] . مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٤٦٢؛ تفسير التحريروالتنوير، ج ١٣، جزء ١٣، ص ١٧٨

[٤] . الكشاف، ج ٤، ص ٢٩٩؛ مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٢٦

[٥] . الاستيعاب، ج ٣، ص ٦٦ و ٧٠

[٦] . الكشاف، ج ١، ص ٥٣٤؛ روح‌المعانى، ج ٤، جزء ٥، ص ١٢١

[٧] . جامع‌البيان، ج ١٣، جزء ٢٦، ص ٦٦؛ الدرالمنثور، ج ٧، ص ٤٦٦

[٨] . اسدالغابه، ج ٣، ص ٣٣٧

[٩] . التبيان، ج ٤، ص ٨؛ اسباب‌النّزول، واحدى، ص ١٦٩

[١٠] . الدرالمنثور، ج ٨، ص ١٤٤