عبوس، اخم و ترشرويى چهره بر اثر تنگدلى است. [٢] و به معناى انقباض و سختى در كارها و شدّت هم به كار رفته است و لذا اين واژه در ذوى‌العقول و غير آن مثل قيامت استعمال مى‌شود. [٣] بدين جهت كه چهره‌ مردم در آن روز از شدّت سختيها و مشكلات عبوس مى‌گردد. [٤] و از واژه‌هاى‌ «عبس» و «كلح» استفاده‌ شده است.

ابرار و عبوسى‌

--) همين مدخل، ترس از عبوسى قيامت‌

ترس از عبوسى قيامت‌

١. بيمناكى از عبوسى قيامت، انگيزه ابرار به اطعام و انفاق خالصانه و بى‌چشمداشت:

إِنَّ الْأَبْرارَ ... إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً. [٥]

انسان (٧٦) ٥ و ٩ و ١٠

٢. ايمان به قيامت و خوف از اهوال آن روز، موجب مصونيّت از ترشرويى روز قيامت و خرّمى رخسار و شادمانى دل:

إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِكَ الْيَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً.

انسان (٧٦) ١٠ و ١١

٣. ترس ابرار، از شدّت عبوسى قيامت:

إِنَّ الْأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً. [٦]

انسان (٧٦) ٥ و ١٠

٤. ترس از عبوسى و سختى روز قيامت، از ويژگيهاى ابرار:

إِنَّ الْأَبْرارَ ... إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً. [٧]

انسان (٧٦) ٥ و ١٠

روز عبوس‌

٥. قيامت، از روزهاى عبوس و سخت:

إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً.

انسان (٧٦) ١٠

[١] . جمله «بل كانوا لايرجون نشوراً» يعنى آنان از آثاربه‌جامانده از قوم هلاك شده عبرت نگرفتند، چون از بعث خوف نداشتند. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٢٦٧)

[٢] . مفردات، ص ٥٤٤، «عبس»

[٣] . ر. ك: التحقيق، ج ٨، ص ١٩-/ ٢٠

[٤] . ر. ك: جامع‌البيان، ج ١٤، جزء ٢٩، ص ٢١١

[٥] . با توجّه به اين نكته كه جمله «انّا نخاف ...» تعليل براى جمله «لانُريد منكم ...» باشد

[٦] . «قمطرير» يعنى شديد و در احتمالى صفت «عبوس» است. (تفسير التحرير والتنوير، ج ٢٩، ص ٣٥٩)

[٧] . «قمطرير» به معناى شدّت و سختى است. (لسان‌العرب، ج ١١، ص ٣٠٤، «قمطر»)