كَذلِكَ الْعَذابُ وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ‌ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ‌ أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ‌ ما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ. [١]

قلم (٦٨) ٣٣-/ ٣٦

٨. حكم عقل به شايسته بودن موحّد براى داشتن آرامش و هراسناك بودن مشرك به علّت فقدان دليل و برهان بر اعتقاد خود:

وَ كَيْفَ أَخافُ ما أَشْرَكْتُمْ وَ لا تَخافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطاناً فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ. [٢]

انعام (٦) ٨١

٩. فرد هدايتگر به حق، شايسته پيروى، نسبت به فرد هدايت نايافته و محتاج به هدايت، از ديدگاه عقل:

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى‌ فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ.

يونس (١٠) ٣٥

١٠. غير قابل مقايسه بودن ارزش انسان پويا و زنده و داراى مسيرى روشن، با انسان گرفتار در ظلمت افكار انحرافى و وامانده از مسير حيات معنوى:

أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْكافِرِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ.

انعام (٦) ١٢٢

١١. حكم عقل به برترى مطلق ره پيمودن در مسير نورانى (ايمان) نسبت به گرفتار شدن در ظلمت و تاريكى و عدم امكان تشخيص راه از چاه (كفر):

انعام (٦) ١٢٢

١٢. رجحان حيات و نور بر مرگ و ظلمت، از نظر عقل:

انعام (٦) ١٢٢

[١] . «ما لكم كيف تحكمون» اشاره به نبود دليل عقلى بر مساوات حال مجرمان با مسلمانان در آخرت است. (الميزان، ج ١٩، ص ٣٨٣؛ روح‌المعانى، ج ١٦، جزء ٢٩، ص ٥٦)

[٢] . احتجاج ديگرى از حضرت ابراهيم عليه السلام در برابرمشركان است كه بر اساس آن تناقض بين گفتار و عمل آنان را اثبات مى‌كند، به عبارتى، حال آنان، تكذيب‌كننده گفتار آنان است. ما حصل آن اين است كه شما از من مى‌خواهيد از موجودى كه لازم نيست از آن ترسيد، بترسم، ولى شما خودتان از موجودى كه بايد ترسيد، ترسى نداريد. پس من اگر با شما مخالفت كنم شايسته‌تر به آرامش هستم، زيرا هيچ دليلى بر استقلال بتها و ارباب آنها و توانايى آنها بر رساندن نفع و ضرر وجود ندارد، تا در نتيجه، ترس از آنان لازم باشد، امّا شما خودتان خداوند را قبول داريد به اين دليل كه شريكانى براى او قائليد و خداوند هيچ دليلى بر درستى كار شما نازل نكرده است، پس شما شايسته احساس هراس و نگرانى هستيد. (الميزان، ج ٧، ص ١٩٨)