خداى متعال در عالمى از عوالم هستى- كه از عوالم وجودى ما انسانها است- همه انسانها را حاضر ساخت و آنان را گواه جانهاى خود ساخت. آنها جمال و جلال الهى و وجه كريم ربوبى را درآينه جانهاى خود ديدند و عاشق جمال او گشتند. از اين عالم به نام «عالم الست» و «روز ازل» ياد مى‌كنند. اين عالم، عالم قرب و شهود و عالم عهد و ميثاق است و آيات و روايات از اسرار و دقايق آن پرده برداشته است. «١» در روايتى زراره درباره اين آيه كريمه از امام صادق (ع) پرسيد: امام (ع) فرمود:
آن معاينه و ديدن خدا بود، پس خداوند آن ديدن را از يادشان برد و اقرار و گواهى دادن را در دلهايشان ثابت نگاه داشت و اگر چنين نبود هيچ كس خالق و رازق خود را نمى‌شناخت. «٢» در روايتى ابو بصير به امام صادق (ع) عرضه مى‌دارد: آيا مؤمنان در روز قيامت خدا را خواهند ديد؟ امام مى‌فرمايد: «آرى پيش از قيامت هم ديده‌اند!» عرض مى‌كند، چه وقت؟
امام (ع) مى‌فرمايد: «وقتى به آنان فرمود: «آيا من پروردگار شما نيستم و آنان پاسخ دادند:
آرى.» امام صادق (ع) لختى سكوت كرد و آنگاه فرمود: «اهل ايمان در همين دنيا پيش از برپايى قيامت خدا را مى‌بينند. آيا تو همين لحظه او را نمى‌بينى؟» ابو بصير گفت: «فدايت گردم آيا اجازه مى‌فرماييد اين سخن را براى ديگران بازگو كنم؟» حضرت فرمود: «نه؛ زيرا اهل انكار و نادانان، آن را نخواهند پذيرفت و گمان خواهند كرد كه تشبيه و كفر است با اينكه ديدن با قلب همانند ديدن چشم نيست خداوند پاك است از آنچه تشبيه‌گران و ملحدان او را به آن وصف مى‌نمايند.» «٣» در ادبيات عرفانى ما نيز بسيار از اين عالم سخن به ميان آمده است. حافظ در اين باره گويد:
سر ز مَستى برنگيرد تا به صبح روز محشر هر كه چون من در ازل يك جرعه خورد از جام دوست‌ حافظ در اين بيت به جرعه‌اى از شراب طهور محبت اشاره دارد كه در مقام شهود و موطن الست به او رسيده است و بى‌قرارى و انجذاب آن براى هميشه در دل او باقى است. در جاى ديگر گويد: