بلى، همگى به تبعيت پاك مىشوند، بلكه مىگوييم كه پاك شدن آنها نه محض تبعيت است، بلكه به جهت شرعى و صدق شستن بر آنها، بلى آن چه مستفاد مىشود از حكمها هر فضيلت غسل ميت با جامه، بر مىآيد كه فشردن جامه در اينجا ساقط است و عصر لازم نيست در اينجا.

١٨٢- سؤال:

در نماز ميت، پنج تكبير واجب است، يا دعا هم واجب است؟ و اگر دعا هم واجب باشد دعاى بخصوص دارد يا هر دعايى كه باشد؟ نماز ميت را به پيشنماز مىتوان اقتدا كرد و عدالت پيشنماز در نماز ميت شرط است يا نه؟

جواب:

پنج تكبير واجب است به اجماع علما، و دعا هم واجب است بنا بر مشهور و اقوى، و در دعا هم بايد كه بعد از تكبير اول، شهادتين را بگويد و بعد از تكبير دوم، صلوات بر محمد و آل محمد و بعد از تكبير سوم، دعا به مؤمنين و مؤمنات، و بعد از تكبير چهارم دعا به ميت و بعد از تكبير پنجم دعايى واجب نيست و اقل واجب به همين مىشود كه بعد از تكبير اول، بگويد: «اشهد ان لا اله الا اللّٰه و اشهد ان محمدا رسول اللّٰه» و بعد از تكبير دوم:

«اللهم صل على محمد و آل محمد» و بعد از تكبير سوم بگويد: «اللهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات» و بعد از چهارم: «اللهم اغفر لهذا الميت». و به جماعت كردن مستحب است و اظهر اين است كه در امام، عدالت شرط است و در دعا بهتر آن است كه آن چه بخصوص وارد شده بخواند.

١٨٣- سؤال:

در اراضى مبتلّه بعد از رميم شدن، ظاهرا خلافى نباشد در جواز نبش، بلكه گاه هست كه واجب مىشود. آيا چنين است؟ و آيا احدى از مجتهدين، حدى از براى رميم شدن نقل فرمودهاند؟ مثل ثلثين سنة، يا اربعين سنة؟ يا همگى موكول به عرف فرمودهاند؟

جواب:

ظاهرا موكول است به عرف و رجوع به اهل خبره. و مختلف مىشود اين به اختلاف خاكها و هواها در بلاد، و مرجع در اين خصوص، ظن است و هر گاه به ظن رميم