براى شناخت خويشتن و رهائى از بيمارى « از خود بيگانگى » زمان اندكى نيست .
عدّه اى فراوان از آن مردم ، علم در حدّ اعلا و شجاعت در بالاترين درجه و تقوى و عرفان نظرى و عملى در والاترين مقام را در آن وجود نازنين مى ديدند ، ولى درصدد بر نيامدند كه به آن خورشيد روح افروز نزديك شوند و از انوار آن ، بهره‌ها براى « حيات معقول » خويشتن بجويند ، شايد هم در طلسم فردا و فردا خود را گرفتار كرده بودند . نزديكتر به واقعيّت اينست كه بگوئيم : آنان خود را تشنه نمى ديدند ، يا سراب آبنماى خوشيهاى زندگى نمى گذاشت كه در جستجوى آب حيات بخش روح برآيند .
ولى عظمت ابعاد شخصيّت امير المؤمنين عليه السّلام بطور نسبى تدريجا آشكار مى گشت و كم كم بشمارهء انسانهائى كه تا حدودى آن بزرگوار را بجاى مى آوردند ، افزوده مى شد .
بلى ، قانون حيات همين است كه شخصيّتهاى بزرگ الهى براى هميشه پوشيده نمى مانند اگر چه تلاشهاى تبليغى براى مخفى نمودن چهره‌هاى آنان از حدّ بگذرد ، چنانكه گفته شده است پس از شهادت آن حضرت ، در شام - شامى كه معاويه با درهم و دينار بيت المال مسلمين و عمرو بن عاص با حيله گريهاى ماكياولىاش اغلب مغزهاى مردم آنرا شستشو داده بودند - وقتى كه گفته مى شد : امير المؤمنين عليه السّلام را در كوفه در مسجد در محراب عبادت شهيد كردند ، مغزهاى شستشو شده مى پرسيدند : مگر على بن ابي طالب نماز هم مى خواند افّ بر تو اى دنيا ، سرافكنده باشيد اى جاه پرستان وقيح ، كه براى رفت و آمد چند روز بيشتر ميان آخور و جايگاه دفع مدفوعتان ، مى خواهيد روى خورشيد را با گل بيالائيد و بشريّت را از نعمت انوار صاحبان رسالت الهى محروم بسازيد برويد پاسخ اعمالتان را بآن قاضى مطلق بدهيد كه خود شاهد اعمالتان بوده است .
بگذريم ، گفتيم مطابق جملات امير المؤمنين كه هم اكنون آنها را تفسير مى كنيم تدريجا بر شمارهء على شناسان افزوده مى گشت ، ولى چه فائده از آن على شناسى ، كه بجهت بسر رسيدن روزگار عمر آن حضرت نتيجه اى جز اسف و دريغ و حيف و اى كاش گفتن ثمرى براى آنان نداشت . آرى ، آنان كم كم داشتند به خود مى آمدند كه ناگهان على عليه السّلام بجاى خطبه‌ها و آن سخنان الهى انسانساز ، آمادهء گفتن فزت و ربّ الكعبة