مستأنف و فى تقلَّب الاحوال علم جواهر الرّجال . [١] ( هر كس با ابعاد و جهات مختلف آراء روياروى شود ، موارد خطا را مى فهمد و هر كس بدون تأمّل خود را در امور غوطه ور بسازد و نظرى به عواقب كارها نداشته باشد ، قطعا خود را در معرض ناگوارىهاى ناراحت كننده قرار داده است . و تدبير پيش از عمل ترا از پشيمانى نجات مى دهد . و عاقل كسى است كه تجارب ، او را پند مى دهد ، و در تجارب است علم جديد و در دگرگونى احوال ، جوهر مردان معلوم مى گردد . ) در اين وصيّت مبارك عاليترين نكات سازندهء متانت و عظمت روحى انسانها گوشزد شده است : ١ - ظرفيّت براى تحمّل و بردبارى براى درك و شناخت آراء و عقائد ديگران . مسلَّم است كه موفّقيت مزبور بگذشت زمان و كوشش براى تتبّع و تفحّص عقائد و نظريّات ديگران ، نيازمند است . ٢ - برعكس ، كسى كه بدون تأمّل خود را به امواج گوناگون رويدادها بزند و هيچ نگرشى به آينده نداشته باشد ، قطعى است كه مصائب و ناگواريها او را در خود غوطه ور خواهند ساخت .
اگر ديروز را بفراموشى بسپاريد و امروز بفكر فردا نباشيد ، با زندگى بىهويّت و تجزيه شده به لحظات گسيخته از هم ، محكوم بحركت بىاراده اى خواهيد بود كه از اين راه با كمال بىخيالى بزرگترين خدمت را براى قدرت پرستان خود كامه در راه تحصيل آرمانشان كه سلطه گرى مطلق بر انسانها است ، انجام خواهيد داد . از اين مطلب كه امير المؤمنين عليه السّلام آنرا مانند يك اصل ثابت بيان فرموده است ، بىپايه بودن طرز تفكَّر كسانى كه همواره خود را از ديروزها گسيخته و با كمال بىاعتنائى به فرداها ، در امروزهاى بريده از گذشته و آينده زندگى مى كنند ، كاملا اثبات مى شود و حماقت كسانى كه در مكتب پوچ گرايى ، با لالائى مرگبار « دم را غنيمت بشمار ، مرگ نزديك است » در خواب عميقى فرو مى روند كه هرگز بيدارى بدنبال ندارد ، روشن مى گردد . لذا بايد با حقّ اليقين بپذيريم و به همهء هم كاروانيان خود در گذرگاه حيات با كمال صراحت بگوييم :
اركان اساسى حيات آدمى با گذر از سه نقطهء جارى از زمان بنام ديروز و امروز و فردا

[١] منهاج البراعة - محقّق خوئى ج ٧ ص ١٥٩ نقل از وسائل الشّيعه - شيخ حرّ عاملى .