ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٧ - يك سؤال و پاسخهاى متعدّد

يك سؤال و پاسخهاى متعدّد هميشه اين طور نيست كه هر سؤال يك پاسخ داشته باشد . بلكه مى توان گفت : بجهت ارتباطات متنوّع اشياء و رويدادها با يكديگر از يك طرف و تنوّع موضع گيريها و موقعيّتهاى سؤال كنندگان از طرف ديگر كه موجب تعدّد و تنوّع جهات موضوع و انگيزهء سؤال مى باشند ، اكثر سؤالها قابل تحليل بآن جهات بوده و براى هر جهتى پاسخى ضرورت دارد . مراعات اين تنوّعات و جهات ، براى رسيدن به پاسخهاى مناسب ، ضرورتى است كه نيازى به اثبات ندارد . براى مثال يك ميز را مورد سؤال قرار مى دهيم و مى گوئيم : « ميز چيست » . مقدارى از پاسخهائى كه بجهت تعدّد جهات موضوع مزبور مى توان در نظر گرفت ، بقرار زير است : ١ - از ديدگاه يك فيلسوف موجوديست در سلسلهء موجودات بىشمار كه هر سه حالت گذشته و حال و آيندهء آن در مجراى قوانين قرار گرفته است .
٢ - از ديدگاه فيزيكى جسمى است داراى مختصّات و مشخّصات مخصوص بخود .
٣ - از ديدگاه اقتصادى كالائى است كه با وضع خاصّى توليد شده و در جريان استفاده قرار گرفته است .
٤ - از ديدگاه يك شيمى دان موجودى است قابل تحليل به عناصرى كه با نسبت معيّن تركيب يافته‌اند .
٥ - از ديدگاه يك نجّار چوب شناس ، قطعاتى از چوب است كه براى گذاشتن اشياء روى آن ، ساخته شده است .
٦ - از ديدگاه مقاومت شناسى ، موجوديست كه داراى مقاومتى معيّن است و مى تواند تا درجه اى از ثقل و ضربه‌ها را تحمّل نمايد .
٧ - از ديدگاه يك حقوقدان مملوكى است كه مالكش مى تواند از حقّ مالكيّت خود در آن ، بهره بردارى نمايد .
ملاحظه مى شود كه يك موضوع بجهت داشتن جهات مختلف مى تواند در سؤالاتى متنوّع مطرح گشته و پاسخهاى متنوّعى دريافت نمايد . آيا ممكن است براى يك موضوع و از ديدگاه مشخّص پاسخهاى متعدّد و متنوّعى داده شود مثلا براى پاسخ به اين سؤال كه « آيا حركت مستند به ذات مادّه است يا از خارج بر آن وارد