ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٣ - طرح صحيح سؤال اساسىترين عامل تسهيل جواب است
را منتفى بسازند . هم اكنون كه بشر در اوج زندگى ماشينى روزگار مى گذراند ، بىنياز از وجدان پاك و عشق به آرمانهاى انسانى و حقّ جوئى و حقّ شناسى و اخلاق برين و فضائل عالى انسانى نيست و مردم آن جوامع كه بجهت بردگى ماشين و فرو رفتن در پول و مقام و لذايذ جسمانى از ارزشهاى فوق محروم گشتهاند ، هشيارانى دارند كه بخوبى ناگواريهاى محروميّت از آن ارزشها را درك و آن را بيان مى نمايند ، ولى چه بايد كرد كه دو صداى بسيار گوشخراش و دلخراش قدرت و ماشين نمى گذارد صداى آن هشياران در ميان مستان به گوش مردم برسد و آنان را بفكر چاره جوئى بيندازد .
تجارب بسيار گسترده و ممتدّ بخوبى اثبات كرده است كه بدون سلب آگاهيها و تخدير مغزى و روانى انسان ، نمى توان عشق او را به عدل و آزادى و خودشناسى و برخوردارى از وجدان پاك و گرايش به زيباييهاى معقول و فضيلتهاى انسانى و فداكارى در راه سعادت واقعى انسان و مخصوصا علاقهء شديد به شناخت پاسخ سه سؤال ( از كجا آمدهام براى چه آمدهام بكجا مى روم ) را حذف كرد و ناديده گرفت . همچنين مشاهدات و تجربيّات دامنه دار و فراوان ، اين واقعيّت را با كمال وضوح اثبات كرده است كه هر موقع و در هر شرايط و عواملى كه ارزشهاى انسانى از متن حيات انسانها حذف شده است ، همهء استعدادهاى آدمى در استخدام قدرتگرايى و زورگوئى و هدف ديدن خويش و وسيله ديدن ديگران ، در آمده است ، و گمان نرود كه قدرتمندى پيدا شود و صريحا بگويد : من همهء استعدادهاى عالى انسانى خود را در استخدام قدرت قرار دادهام و من از اين زندگانى جز تسلَّط بر ديگران و اشباع شهوات و هدف ديدن خويشتن و وسيله ديدن ديگران ، چيزى ديگر سراغ ندارم . حتّى هيچ احمقى اگر از كمترين آگاهى برخوردار باشد ، چنين سخنان زشتى را بر زبان نمى آورد ، بلكه آنچه كه از اين اشخاص نمودار مى گردد سخنان قابل هضم و آراسته با كلماتى حقّ نما است مانند : اراده ما بايد قوى باشد ، منافع ما چنين اقتضاء مى كند ، علاقه به قهرمان بودن ، وطن پرستى ، نژادپرستى ، دفاع از فرهنگ ، دفاع از آزادى و . . . اين مفاهيم هر يك مى تواند در صورتى كه موجب تزاحم و از بين بردن حقّ ديگران و موجب كبر و خودخواهى و تورّم دادن به خود طبيعى نگردد ، بلا مانع و بعضى از آنها مفيد و ضرورى هم بوده باشد ، ولى همهء ما مى دانيم كه اين مفاهيم با كلمات و جمله بنديهاى