ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨١ - انسانى كه بحال خود رها شده است ، انحرافش از صراط مستقيم قطعى است
دوائى تلخ براى رفع يا دفع بيمارى به او خواهند خورانيد . او اطَّلاع ندارد كه پدر يا مادر براى ثبت نام او در مدرسه تلاش معمولى را آغاز كردهاند و يك ماه ديگر نه تنها از دويدن بدنبال پروانه با احساس كمال رهائى محروم خواهد گشت ، بلكه چند ساعت پيش از ظهر و چند ساعت پس از آن را از اسباب بازيهاى خود و بازى با كودكان ديگر هم بريده خواهد گشت . بدين ترتيب اين كودك در ميان بايد و نبايد كه پيرامون او را گرفته است ، با احساس كمال رهائى دنبال پروانهها مى دود و با اسباب بازىهاى خود سرگرم است . بديهى است كه اگر اولياى آن كودك يا مربّيان و اجرا كنندگان قوانين جامعه ، آن موجود خام را بحال خود بگذارند كه از لذّت پوچ و زودگذر احساس رهائى برخوردار شود ، و آن همه بايدها و نبايدها را كه قطعا بيك عدّه مبانى حياتى استوار است ، زير پا بگذارد ، هم حيات خود آن كودك مختلّ خواهد گشت و هم نظام زندگى اجتماعى بر هم خواهد خورد . كسانى كه با سركوب كردن وجدان و خرد و با بىاعتنائى به دستورات خداوندى ، بايدها و نبايدهاى مبتنى بر صلاح و فساد فردى و اجتماعى را زير پا مى گذارند و با احساس لذّت كاذب رهائى ، خود را رها مى بينند و آنرا براى زندگى خود آرمان تلقّى مى نمايند ، در تاريكى و شقاوت شديدى بسر مى برند ، زيرا لازمهء بىاعتنائى به بايدها و نبايدها تحميل تصنّعى بىقانونى براى زندگى است ، باين معنى كه فرد يا گروه يا جامعهء بىاعتنا به بايدها و نبايدها ، زندگى را در همان احساس و خواستن و حركت طبيعى حيوانى خلاصه ميكند و خداوند متعال چنين انسانى را بحال خود رها مى نمايد كه از بدترين محروميّتهايى است كه با اختيار كسب شده است و اين كه امير المؤمنين عليه السّلام مى فرمايد : « اگر اين بندهء رها شده بحال خود به كشتكار دنيا دعوت شود ، به كار مى افتد و اگر به كشتكار اخروى خوانده شود كسل و افسرده مى گردد » مختصّ اساسى رها شدن بحال خود است كه متذكَّر شديم .
از رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نقل شده است كه در نيايش خود با خدا اين دعا را مى نمود كه : إلهى لا تكلنى إلى نفسى طرفة عين أبدا .
( خداوندا ، هرگز مرا [ حتّى ] بقدر يك چشم بهم زدن بخودم وامگذار . )