تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٤٣

مى‌رود.

دار الهدى راه خود را در ميان جنگلى آكنده از خارها مى‌پيمود، بدان سبب كه ما نيازمند به تربيت كردن بعضى از برادران براى استخراج نصوص از مصادر مختلف بوديم، و نيز به اين كه فهمى عميق درباره آيه تفسير شده در چارچوب تفسير خودمان يعنى «من هدى القرآن» به دست آوريم، و به سبب دشوارى كار و اندك بودن/ ٤٨١ امكانات، و نيز كمى وقتى كه ما براى به راه انداختن اين مؤسسه تازه مصرف كرده بوديم، از ميان پانزده نفرى كه در آن با ما همكارى مى‌كردند، تنها سه نفر ماندند و با آن پيش رفتند، و الحمد للَّه.

به هر صورت همراه با ايشان گامهاى بلندى در راه گسترش دادن به تفسير گسترده برداشتيم، و به حول و قوه خدا تفسير سوره‌هاى بقره و آل عمران را فراهم آورديم، و شايد بتوانيم دنباله راه خود را پس از فراغت يافتن از كار اين تفسير ادامه دهيم، ان شاء اللَّه.

ولى كار در دار الهدى در اين امتداد توقف پيدا كرد، چه قرار شد كه همه وجهه همت خود را متوجه سخنرانى‌هاى تفسيرى سازيم كه آن را در سال ١٤٠٢ ه. ق متوقف ساخته و توفيقى براى تشكيل دستگاهى براى ادامه آن به دست نياورده بوديم، ولى برادران در دار الهدى به راه و رسم گسترش كار از طريق مراجعه كردن به نصوص و تفاسير ديگر آشنا شده بودند، و هنگامى كه به كار تفسير پرداختند، اسلوب كار تا حدى تغيير پيدا كرد.

در آن زمان تفسير نيمى از قرآن را تقريبا به پايان رسانيده و درست به سوره نحل رسيده بودم، و اين روش كار از آن سوره تفاوت پيدا كرد كه تكيه ما بر سخنرانى‌ها بود و من پس از نوشته شدن آن سخنرانى‌ها مجددا به آنها مراجعه مى‌كردم و اصلاحات ضرورى را در آنها به عمل مى‌آوردم. و اين برنامه براى گسترش تفسير سودمند واقع شد، به صورتى كه معدل مساحت نيمه اول قرآن براى هر آيه يك صفحه بود و در نيمه دوم به حدود دو صفحه افزايش يافت، ولى بهايى كه براى اين گستردگى پرداخته شد، كندى پيشرفت كار به سبب افزايش مراحل مختلف‌