تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٤ - شرح آيات

و در حديثى ديگر چنين آمده است: از رسول- صلى اللَّه عليه و آله- روايت شده است: «مراقب وضو باشيد و بدانيد كه بهترين اعمال شما نماز خواندن است، و از زمين محافظت كنيد كه آن مادر شما است، و هيچ كس در آن نيست كه كار نيك يا بدى انجام دهد مگر اين كه زمين خبرگزار آن باشد». [٤] [٥] شايد زمين از خبرهاى ديگرى نيز سخن بگويد، اما اين كه چگونه سخن مى‌گويد، و آيا/ ٢٧٩ به سخنى است كه در آن آفريده مى‌شود، يا بر اثر انعكاس آثار اعمال انسان بر روى زمين است كه همچون بر نوارى صوتى يا تصويرى ضبط شده باشد، يا اين كه آدمى به وسيله‌اى مجهز مى‌شود كه با آن اشاره‌هاى زمين را چنان مى‌فهمد كه گويى سخنى را شنيده و فهميده است؟ مهم آن است كه به خواست خدا زمين سخن مى‌گويد.

«بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى‌ لَها- به اين كه پروردگارت به آن وحى كرد.» [٦] چنان به نظر مى‌رسد كه زمينى كه گفته‌ها و كرده‌هاى مردم، از زمانى كه بر آن مى‌زيستند، بر آن منعكس مى‌شود، همچون دوباره سازى و نمايش آن به شكلى صورت مى‌گيرد كه در نوارهاى صوتى و تصويرى مشاهده مى‌كنيم، و به همين سبب خداوند سبحانه و تعالى گفته است

«يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ‌- در آن روز مردمان به صورت گروه‌هاى متفاوت به راه مى‌افتند تا اعمال خود را ببينند.» ما از انعكاس پيدا كردن تموجات صوتى بر روى نوارها آگاهيم، ولى از اين كه بر روى خاكى كه در پيرامون ما قرار گرفته است چگونه انعكاس پيدا مى‌كند، هيچ آگاهى نداريم، و شايد آدمى چندان در علم پيشرفت كند كه روزى به كشف حقيقت اين راز نيز موفق شود، و آنچه بر عهده ما است اين است كه از هر چه بر ما احاطه دارد بر حذر باشيم، و بدانيم كه افعال ما را ثبت و ضبط مى‌كند تا در روز قيامت آنها را با چشم خود ببينيم، روزى بسيار هراس انگيز است كه در آن‌