تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٦ - شرح آيات

گذاشتن دست بر روى خاك بر آن مى‌نشيند، يا در شعاع نورى كه از سوراخى به درون اطاقى تاريك راه مى‌يابد به چشم ديده مى‌شود، و در نصّى مأثور آمده است كه: «ذره وزنى ندارد». [٦] اكنون كه بشر ذره (اتم) را مى‌شناسد و دريافته است كه از آنچه پيشينيان تصور مى‌كردند كوچكتر است، بايد متوجه باشيم كه چه حساب دقيقى در آن روز چشم به راه ما است، پس ما را چه مى‌شود كه از اين همه غافليم! [٨] چون هر ذرّه خيرى كه از ما سر بزند در سرنوشتمان تأثير دارد، بر ما است كه هر چه مى‌توانيم بر اندازه خيرات خويش بيفزاييم، و به همين گونه از انجام دادن هر ذره شر كه بايد حساب آن را پس بدهيم، پرهيز كنيم.

«وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذرة شَرًّا يَرَهُ‌- و هر كس به سنگينى ذره‌اى بدى كند، آن را خواهد ديد.» به همين سبب در حديث به جا مانده از پيامبر- صلى اللَّه عليه و آله- آمده است: هيچ كس نيست كه در روز قيامت خويشتن را ملامت نكند، پس اگر نيكوكار باشد، خواهد گفت: چرا بيش از آنچه كردم احسان نكردم،/ ٢٨١ و اگر جز آن باشد، خواهد گرفت: چرا دست از نافرمانى و عصيان بر نداشتم؟». [٧] آرى، حسرت انسان در روز قيامت هنگامى افزايش مى‌يابد كه ببيند از اعمال نيك او، همچون كفار و منافقان، ذره‌اى براى غير خدا صورت گرفته است.

در معنى به جا مانده از امام باقر- عليه السلام- در تفسير «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ‌» مى‌خوانيم كه گفت: «اگر از اهل آتش باشد و در دنيا به اندازه ذره‌اى كار خير انجام داده باشد، حسرت مى‌خورد كه چرا آن خير را براى جز خدا انجام داده است»، و درباره هر كس كه به سنگينى ذره‌اى بدى كرده باشد، مى‌گويد

«اگر از اهل بهشت باشد، آن شر و بدى را روز قيامت مى‌بيند و سپس آمرزيده‌