تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٣ - شرح آيات

تكذيب مى‌كند، سه صفت را در خود جمع دارد، و ظاهرا چنين است، بدان سبب كه صفات شرّ به همان گونه يكديگر را فرا مى‌خوانند كه صفات خير چنين مى‌كنند، و بدين گونه سوره كريمه تكذيب كنندگان را به ما مى‌شناساند، تا چنان شود كه از صفات ايشان بپرهيزيم و از تكذيب كردن دين در امان مى‌مانيم.

«أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ‌- آيا ديدى آن كس را كه تكذيب دين مى‌كند؟» آيا او را شخصا ديدى و صفات او را شناختى؟ و دين به معنى پاداش در روز پاداش است، و بلكه به معنى قرآن و اسلام است، ولى محور هر دين ايمان داشتن به پاداش و مكافاتى است كه به صورت احساس مسئوليت در نفس منعكس مى‌شود، و معنى فراگير دين همين است.

[٢] ايمان داشتن به دين نفس آدمى را پاكيزه مى‌سازد، و آن را از بخل و تنگى و نادانى بيرون مى‌آورد،/ ٣٨١ و در آن فطرت دوستى ديگران و انگيزه‌هاى نيكى و نيكوكارى برانگيخته مى‌شود، و اين برانگيختگى را با مهربانيها و عواطف تحريك شده درباره مستضعف و ناكام آشكار مى‌سازد، در صورتى كه تكذيب كننده دين را مى‌بينى كه يتيم را از خود مى‌راند، و به اين نمى‌انديشد كه آن كودك بيگناه از دوستى پدر (يا مادر) و مهر و محبت او محروم ماند و مستحق ديدن محبت و مهربانى از ديگران است.

«فَذلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ‌- اين كسى است كه يتيم را از خود مى‌راند.» گفته‌اند كه «دعّ» به معنى دور كردن با نيرو و سختى است و سنگ دلى و بى‌عاطفگى را مى‌رساند، در صورتى كه يتيم از آنان جز مهربانى و ترحمى را طالب نيست كه به سبب يتيم شدن از آن محروم مانده است، ولى دل سنگى كه بر گرد محور مصالح شخصى مى‌گردد، باعثى براى پذيرفتن يتيم و مهربانى كردن به او در خود نمى‌يابد، چه در پى آن مصلحت دنيوى عاجلى تصور نمى‌كند.

اسلام به احترام گذاشتن به يتيم و پناه دادن به او فرمان داده است، و حتى‌