تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٢٩ - شرح آيات

بعضى از آيه بعدى چنين استنتاج كرده‌اند كه: روح همان وحى است، چه فرشتگان وحى را در شب قدر با خود به زمين مى‌آورند،/ ٢٤٤ و خدا گفته است وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا. [١٠] در حديث شريف مطلبى آمده است كه بنا بر آن روح بزرگتر از فرشتگان است، چنان كه از امام صادق- عليه السلام- روايت شده است كه چون از او پرسيدند كه: آيا روح جبرييل (ع) است؟ گفت: «جبرييل از فرشتگان است، و روح از فرشتگان بزرگتر است، مگر خدا نگفته است كه‌ «تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ»؟. [١١] خداوند تبارك و تعالى گفته است: «وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ‌- او را با روحى از خود تأييد كرد»، و اين دليل بر آن است كه روح چيزى است كه خدا به وسيله آن پيامبران خود را تأييد مى‌كند».

معلوم مى‌شود كه روح آفريده‌اى نورانى و بلند مرتبه در نزد خدا است، و اين كه خدا تنها به وسيله او پيامبرانش را تأييد نمى‌كند، و فرشتگان و از جمله ايشان جبرييل نيز به تأييد پيامبران- عليهم السلام- اشتغال دارند، و بدين گونه احتمالات و دلايل گوناگون با هم جمع مى‌شود، و خدا داناتر است.

«فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ‌- به اذن پروردگارشان.» اين شب كه فرشتگان در آن فرود مى‌آيند شبى بزرگ است، و از آن روى بزرگ است كه بزرگترين آنان كه روح است نيز به زمين نازل مى‌شود، ولى شايسته نيست كه دور از عظمت خداى آفريدگار به عظمت روح توجه كنيم، چه آنان بندگان بزرگوار خدا و در عين حال آفريدگان و تربيت شدگان اويند، و به هيچ وجه نيمه خدايان به شمار نمى‌روند، و هيچ كارى به دست ايشان نيست، و فرود آمدنشان به اختيار خودشان نيست بلكه همه چيز به اذن و فرمان خدا صورت مى‌گيرد.