تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣ - شرح آيات

افْتَحْ بَيْنَنا وَ بَيْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَيْرُ الْفاتِحِينَ‌. [١٧] پس آيا چنان مى‌خواهد كه مؤمنان به ملت كفر باز گردند؟ و چنان كه خداوند سبحانه و تعالى درباره اصحاب فردوس گفته وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ. [١٨] ممكن است خواننده بپرسد: پس رابطه ميان علم داشتن خدا به نهان و آشكار با اين استثنا چگونه است؟ آن جا كه پروردگار ما مى‌گويد

«إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ ما يَخْفى‌- او آشكار و پنهان را مى‌داند.» جواب آن سؤال چنين است: مثل اين علاقه و رابطه را در آيه سوره اعراف در قصه شعيب مى‌يابيم كه گفت إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّنا وَسِعَ رَبُّنا كُلَّ شَيْ‌ءٍ عِلْماً، چه آن كس كه مشيت و قدرت داشتن بر ايجاد استثنا به دست او است، دانايى است كه فراموش نمى‌كند، و او پيامبر را از فراموشى، به حكمت بالغه خود، محفوظ مى‌دارد.

شايد اين كلمه متصل به «سنقرئك» باشد، كه او هر كه را بخواهد خواننده مى‌كند، بدان جهت كه از آشكار و نهان آگاه است.

/ ٤٣ مفسران درباره اين كلمه به تفصيل سخن گفته‌اند، و يكى از ايشان به جاهاى دور رفته و چنين گفته است: مقصود از «ما شاء اللَّه نسيانه- آنچه خدا فراموشى آن را بخواهد»، آن قسمت از نصّ كتاب است كه نسخ شده باشد. ولى آيه بر اين دلالت ندارد، و به صورت تاريخى به اثبات نرسيده است كه در قرآن آيه‌اى منسوخ (به اين معنى) بوده باشد، و حتى سياق آيات قرآن و اين آيه خود آن را به تمامى نفى مى‌كند. چگونه؟

نخست: خداوند متعال كتاب خود را به عنوان كتاب بزرگ توصيف مى‌كند، و اين كه راهنماى جهانيان و نور مبين و كتاب آخرين رسالت الاهى براى‌