تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٩ - شرح آيات

بايد به اين نعمت خدا نظر كند كه چگونه او را از خونى بسته آفريد، و بداند كه خدا بر آن توانايى دارد كه به مدد علم و هدايت به صورتى ديگر بيافريند.

[٣] بياييد تا در ابعاد قرائت و خواندن بينديشيم: چگونه خدا به انسان نوشتن را آفريد تا بتواند آزمايشهاى خويش را از نسلى به نسل ديگر انتقال دهد، و اين آزمايشها و آزموده‌ها چندان انبوه و متراكم شد كه اكنون به صورت سيلى جهنده درآمده است كه گذرگاههاى علمى آن، با وجود گستردگى آنها، نمى‌تواند همه آنها را در خود جاى دهد. آيا مى‌دانيد كه اگر آدمى از نوشتن آگاهى نداشت، به صورت فردى از چهارپايان و بوزينگان در مى‌آمد؟ سبحان اللَّه! آيا مى‌بينيد كه با اين همه پيوسته كفران نعمت خدا مى‌كنيم، بلكه هر چه نعمت بشر افزايش بيشتر پيدا مى‌كند، كفر و طغيان بيشتر مى‌شود؟ پس براى آن كه علم سبب سركشى و وسيله‌اى براى تبهكارى و ستمگرى نشود، پروردگار توانا اين مطلب را به ياد ما مى‌آورد كه هر چه افقهاى علم آدمى گسترده‌تر مى‌شود، بر او لازم مى‌آيد كه سپاسگزار پروردگار خويش باشد، و به اين اعتراف كند كه پروردگارش/ ٢٢٢ بزرگوارتر است، زيرا كه نوشتن با قلم را به آدمى آموخت، و اگر پروردگارش اين موهبت را به او نمى‌بخشيد، هيچ نبود.

«اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ‌- بخوان و پروردگارت كريمتر است.» چنان كه مى‌گوييم: بخور و شكر خدا كن، يا شكيبا شو و پروردگارت كريم است، به نظر من، در اين جا نيز خدا به ياد ما مى‌آورد كه او اكرم است، و هر صفت پسنديده از او است، پس او آن بخشنده‌اى است كه موهبت قلم را به آدمى ارزانى داشت، و او آن برترى است كه هيچ كس به مدارج كمال و علم جز به يارى او نتواند رسيد.

[٤] از نشانه‌هاى كرم او يكى اين است كه به وسيله قلم آدمى را صاحب علم و دانش كرد، پس قلم چيزى جز وسيله نيست. آيا اگر بنا بود كه ديوار چيزى بياموزد آيا مى‌توانست چنين شود؟ آيا بدان سبب نيست كه ديوار براى آموختن اهليت ندارد؟ به همين گونه هر چه آدمى در ميدانهاى علم و دانش پيشتر رود، لازم‌