تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٢ - سوره العلق(٩٦) آيات ١ تا ١٩

مستكينى بيش نيست، و اين كه خدا است كه با قلم به او چيز مى‌آموزد، و هنگامى كه مى‌خواند صاحب كرامت و بزرگوارى خدا است، و شايسته ستايش و كبريا او است نه اين متعلمى كه با علم خود سر به طغيان برداشته است، و نيز بايد از اين امر آگاه باشد كه مال نعمتى خدا داد است و ناگزير در برابر آن بايد سپاسگزار باشد نه اين كه مال سبب سركشى شود و با آن در برابر حق ايستادگى كند، و نيز چنين است جاه و مقام و خانواده و ديگر قدرتهاى مجازى.

اگر اين را بداند، نفس و جان او آرام و اطمينان پيدا مى‌كند، بلكه توانايى آن را به دست مى‌آورد كه به اذن خدا كبر و غرور ذاتى خويش را درمان كند، و هر چه نعمتهاى پروردگارش افزونتر شود، سپاسگزارى او از خدا و فروتنى او نسبت به بندگان خدا بيشتر خواهد شد، و با گشاده دستى بيشتر به دادن حقوق خدا به مستحقان آن خواهد پرداخت.

محور سوره علق درمان سركشى آدمى است در آن هنگام كه نعمت دانش يا جاه و مال به او عطا شده است، و اين معالجه با تعبد و بندگى خدا صورت پذير مى‌شود، و بدين گونه سوره با فرمان به سجود خاتمه پيدا مى‌كند كه معراج آدمى به سوى پروردگار خويش است.

سورة العلق/ ٢١٥

[سوره العلق (٩٦): آيات ١ تا ١٩]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (١) خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ (٢) اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ (٣) الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ (٤)

عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ (٥) كَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‌ (٦) أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‌ (٧) إِنَّ إِلى‌ رَبِّكَ الرُّجْعى‌ (٨) أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‌ (٩)

عَبْداً إِذا صَلَّى (١٠) أَ رَأَيْتَ إِنْ كانَ عَلَى الْهُدى‌ (١١) أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوى‌ (١٢) أَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى (١٣) أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرى‌ (١٤)

كَلاَّ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ (١٥) ناصِيَةٍ كاذِبَةٍ خاطِئَةٍ (١٦) فَلْيَدْعُ نادِيَهُ (١٧) سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ (١٨) كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ (١٩)