تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦ - شرح آيات

كه مشركان چنين مى‌كردند و نام خدا را جز همراه با شركا بر زبان نمى‌راندند، و اگر نام خدا تنها مى‌بود دلهاى ايشان مى‌رميد و مشمئز مى‌شد، چنان كه خداوند سبحانه و تعالى گفته است وَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ‌. [١٤] ولى چنان معلوم مى‌شود كه اين تفسير با سياق قرآن و با ديگر بصيرتهاى قرآنى/ ٣٦ در پيرامون نام خدا مناسب نيست، پس چون «اسم اللَّه» به معنى كلمه «اللَّه» و نه مسمّاى آن كه «خداوند سبحانه و تعالى» باشد، ديگر «بسم اللَّه الرحمن الرحيم» چه معنى مى‌دهد؟ آيا يارى خواستن از «خدا» تمام و كامل است يا از كلمه «خدا»؟ سبحان اللَّه و تعالى كه يارى خواستن به جز او- هر كه و هر چه باشد- تمام شود! و صفت «الأعلى» براى ضرورت تسبيح كردن خدا آمده است، چه او پروردگار ما و او برتر و اعلى است، و آيا جز ربّ اعلى ديگرى تسبيح مى‌شود؟

[٢] چه چيز است كه ما را به تسبيح و تقديس خدا مى‌خواند؟ هنگامى كه شخص از برابر چشمان خود پرده غفلت را كنار مى‌زند، و از اراده خود حجابهاى انكار را بر مى‌دارد، و به آنچه در پيرامون او در ابعاد كاينات وجود دارد نظر مى‌كند و نجواهاى آنها را مى‌شنود، و با آهنگ تسبيحهاى آنها هماهنگ مى‌شود، و اشارات حركت آنها را ضبط مى‌كند ... در اين صورت به افقهاى معرفت پروردگار خويش منتقل مى‌شود، و جز اين نمى‌تواند كه پروردگار خود را تسبيح گويد. آسمان محافظى را مى‌بيند كه بر او محيط است، و زمين نرم و آرامى را كه بر پشت آن قرار گرفته و خود را مسخر و رام او ساخته است، و گياهان و جانورانى را مشاهده مى‌كند كه ميان زمين و افقهاى آسمان از نشاط زندگى برخوردارند، و هر يك از آنها به صورتى جز ديگران آفريده شده است، ولى همه با هم هماهنگى دارند و چنان است كه گويى، از ستاره گرفته تا ذره، و از بزرگترين درخت تا كوچكترين گياه، و از