تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢١ - شرح آيات

بدين گونه خدا به ما فرمان داده است كه تنها به او پناه بريم، و از التجاى به آنها خوددارى ورزيم/ ٤٥٧ و اين مطلب را به صراحت بگوييم، گفته است

«قُلْ‌- بگو:» اى كافران! در آن هنگام كه شما به مردم و شركاى فرضى خدا و جادوگران و كاهنان و جن و نظاير اينها پناه مى‌بريد، من «أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ‌- به خداوند همه آفريده‌ها پناه مى‌برم.» مى‌پرسيم كه اولا: مفردات استعاذه و شروط آن چيست؟ ثانيا فلق يعنى چه؟ استعاذه حالتى نفسانى است كه مايه آن ترسيدن از خطر است و اعتماد داشتن به آن كس كه از او پناه خواسته شده، و علاوه بر آن تمرينى براى جلب خرسندى شخصى است كه از او پناه مى‌طلبيم، و از اين گذشته، مطمئن بودن به اين امر كه تنها او قادر به دفع خطر و نجات دادن ما است.

اما درباره معنى فلق اختلاف فراوان است: بعضى گفته‌اند كه آن چاهى در جهنم است كه دوزخ به آتش سوزان است- پناه بر خدا از آن، و بعضى ديگر آن را صبح يا زمين مطمئن يا كوه‌ها يا صخره‌ها دانسته‌اند، ولى بهترين قول در معنى آن كلام جامعى است كه مى‌گويد: معنى آن همه آفريده‌هاى خدا است، بدان سبب كه خدا مى‌گويد أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما. [١] و رب الفلق: آن كس است كه دانه را شكافت، و صبح را شكافت، و كوه‌ها را با نهرها شكافت، و آسمانها و زمين و همه چيز را شكافت و آشكار كرد.

[٢] آيا آنچه خدا آفريده، خير مطلق است يا شر مطلق، يا در هر چيزى مقدارى از اين است و مقدارى از آن؟

/ ٤٥٨ بعضى گفته‌اند: چگونه خدا كه خير گسترده است شر مى‌آفريند؟

و ديگران گفته‌اند: هستى حالت غضب الاهى و بنا بر اين شر مطلق است!