تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٥٢ - شرح آيات

ديگر قدرتها را براى آزمودن مردمان به ايشان داده است، و براى ايشان خير و شر را آشكار ساخته و فجور و تقوى را به ايشان الهام كرده است.

و رسول- صلى اللَّه عليه و آله- اين را بيان كرده است، ولى مردمان سخن رسول را به خطا تفسير كرده‌اند، به همان گونه كه با قرآن نيز چنين كرده‌اند. پس روايت گذشته- مثلا- مدلول قرآن را تخطئه نمى‌كند، چه پيامبر بيان مى‌كند كه خدا آنچه را از فجور و تقوى به ايشان الهام كرده بر آن فرمان رانده است، پس اگر فاجر شوند به اذن او است (نه به امر او و نه به فعل او) و اگر پرهيزگار شوند به اذن و فرمان او است (و نه به فعل او).

/ ١٥٩ به همين گونه نصى كه پس از اين مى‌آيد، دليل بر آن است كه خداوند سبحانه و تعالى بندگان خود را بيهوده رها نكرده است، و در نص به ضرورت داشتن سعى و تلاش تصريح شده، پس اگر همه چيز از پيش تمام شده است، ديگر تلاش و كوشش چه معنى مى‌تواند داشته باشد؟

در دو صحيح و در ترمذى از على- عليه السلام- آمده است كه گفت

«در بقيع با جنازه‌اى بوديم، و پيامبر- صلى اللَّه عليه و آله- آمد و نشست و ما با او نشستيم، و به دست او چوبى بود كه نوك آن را روى زمين به اين سو و آن سو مى‌كشيد. پس سر به آسمان برداشت و گفت: هيچ نفسى به دنيا نمى‌آيد مگر اين كه جاى در آمدن آن نوشته شده است» پس گفتند: يا رسول اللَّه! آيا به كتابمان اعتماد نكنيم، پس هر كه اهل خوشبختى باشد براى سعادت كار مى‌كند، و هر كه اهل بدبختى باشد براى بدبختى كار مى‌كند؟ گفت: «عمل كنيد پس همه چيز ميسر است. اما آن كه از اهل خوشبختى باشد، عمل كردن براى خوشبختى و سعادت براى او ميسّر مى‌شود، و آن كه اهل بدبختى و شقاء باشد، عمل شقاء براى او آسان و ميسر مى‌شود». سپس اين آيات را خواند فَأَمَّا مَنْ أَعْطى‌ وَ اتَّقى‌* وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى‌* فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى‌* وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى‌* وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى‌* فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى‌». [١٠]