تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٤٤ - شرح آيات

گفته‌اند كه معناى آيه آن است كه: از آن روى با اصحاب فيل چنين كرديم كه با مكه الفت و انس پيدا كنند و براى قريش سفر كردن به شام و يمن ميسر شود. و بعضى ديگر گفته‌اند كه اين سوره مستقل است و سخن در آن از سر گرفته شده است، هر چند- از لحاظ معنى و محتوى- مكمل چيزى است كه در سوره پيش آمده، و معناى آن اين است كه: خدا براى قريش امنيت فراهم آورد تا در زمستان و تابستان بتوانند به مسافرت بپردازند.

ايلاف را به ايجاد و الفت و انس معنى كرده‌اند، و از ازهرى نقل كرده‌اند كه آن را به معنى حفظ كردن و در پناه گرفتن معنى كرده است، چه از اين راه خدا فرصت بازرگانى را براى قريش فراهم آورد، و روابط نيكو ميان ايشان و قبايل ديگر عرب فراهم آورد، و به اعتبار قرار گرفتن ايشان در جوار خانه خدا هيبت و شكوهى براى آنان در نظر ديگران به وجود آمد.

اصل معنى ايلاف هر چه بوده باشد، در آن اشاره‌اى به مفهوم شهر نشينى و تمدن است، چه كلمه تمدن از مدينه (شهر) مشتق است، و ايلاف به نوبه خود يادآور در كنار يكديگر بودن در مكان واحد است، حضارت (تمدّن) نيز مشتق از حضور مردمان در جوار يكديگر است، در صورتى كه ايلاف دلالت بر حضور و علاوه بر آن انس و الفت داشتن در كنار يكديگر است، و معروف است كه تآلف مهمتر از حضور محض است، و خدا آن را نعمتى بزرگ شمرده و در خصوص آن چنين گفته است وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ‌. [٢]/ ٣٧٠ قريش قبيله‌اى از اعراب بود كه در آن مقدمات تمدن و مدنيّت بر اثر قرار گرفتن در يك منطقه سوق الجيشى مهم به وجود آمده بود، و نيز امنيتى داشت كه اشتغال به بازرگانى و بر اثر آن فرصت دست يافتن به ارتباطات فرهنگى را امكان پذير مى‌ساخت.