تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٢٩ - شرح آيات

همچون گياهان و چشمه‌ها و گنجها كه وسيله‌اى براى حيات آفريده‌هاى بر روى آن است، و ظاهرا اصل معنى طحو تهيّه و آماده كردن چيزى باشد.

[٧] آسمان و زمين براى چه آفريده شده و بنيان محكم پيدا كرده است، آيا براى انسان نبوده است؟ بياييد و در اين جهان بزرگ به تفكر بپردازيد: انسان آيتى براى آفريده‌هاى خدا بر زمين از زندگان و چيزها است.

«وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها- و سوگند به نفس آدمى و آن كه آن را به استوارى ساخت.» در ژرفناهاى اين نفس نشانه‌ها و آياتى است كه جز براى صاحب آن دسترس پيدا كردن به عمق آنها ميسّر نيست، و چنين است در ژرفناهاى ديگر نفوس و ديگر حقايق. تو خورشيد را از ظاهرش مى‌بينى، و ديوارهاى بيرونى آن را به صورتى لمس مى‌كنى، آيا مى‌دانى كه در درون آن چه مى‌گذرد؟ و چنين است ماه و شب/ ١٣٦ و روز. در صورتى كه نفس نزديكترين فرد كاينات به تو است، توانايى اكتشاف گوشه‌اى از اعماق درونى آن را ندارى، پس نيك بينديش كه اين نفسى كه خداوند متعال آن را آماده كرده و امر آن را به بهترين صورت منظم ساخته، چه آفرينش بزرگى دارد.

[٨] بزرگترين چيز در نفس عقلى است كه خدا آدمى را به وسيله آن از خير و شر، و تقوا و فجور، و از سود و زيان آگاه مى‌سازد و بايد به تشخيص اين عقل راه درست خود را بيابد و بر آن پيش برود.

«فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها- پس فسق و تقواى او را به وى الهام كرد.» به همان گونه كه خداوند سبحانه و تعالى گفت وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ‌.

و شناخت فسق و فجور از آن نظر بر شناخت تقوى مقدم شد كه نفس نخست اسباب هلاك را بشناسد، و سپس بداند كه با وسايل صلاح چگونه از آن پرهيز كند، با علم به اين كه بيشتر واجبات راههايى براى رهايى از مفاسد و تبهكاريها است.

در حديث مأثور از پيغمبر- صلى اللَّه عليه و آله- آمده است كه چون آيه‌ فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها را برخواند، بانگ برداشت كه «اللهم آت نفسى‌